Categories

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 13-БӨЛҮК

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 13-БӨЛҮК

Кытай , Кочкор-Ата айылы

12З- 4- 56 –7 – 8 –9 – 10 – 1112

13-бөлүк

Гал начальниктин тагдыры

Сары болуш Кытайга ооп кеткенден кийин көп узабай Алайда “Жайлоо  совети”  уюштурулуп,  колхоздоштуруу,  байларды  камоо, “эски  замандын  калдыктарын”  тазалоо,  кулакка  тартуу  жараяны башталат.  НКВДнын  желдеттер  эки-үч  күндүн  ичинде  жүздөгөн адамдарды кармашып  Дароот-Коргонго айдап келип камашат.  Ка-малгандардын  арасында  Совет  өкмөтүнө  кызмат  өтөп,  Алайдагы ички иштер бөлүмүн жетектеп турган Гал начальник да болгон.  Гал  начальниктин  Сары  болушту  Кытайга  качырганын  баканооздор эбак эле кабарлап койгон болот.   Аны Шибээ айылынын үстүндөгү Кызыл – Көл жайлоосунан  кармап кетет. Гал начальник кармалардан жыйырма күндөй мурун ага кайнатасы  Садыкбай  :  “Биздин  угушубузга  караганда сени да камайт экен. Биз менен Кытайга качып кет”-дешет. Бирок Гал начальник “мен ушул Совет өкмөтүнүн кызматын кылып жатсам  мени  неге  камамак  эле.  Орус  менин  буйлалаган  төөм, мен не десем ошону кылат, мен булардын тилин жакшы билем”-деп болбой коёт.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 13-БӨЛҮК

Чоң-Алай өрөөнү

Гал  начальник  (  Анаркул  уулу  Гал  )  Чоң-Алайдын  Жекенди айылында  жашаган  сабаттуу,  орус  тилин  билген  адам  болгон.  Ал жаш  кезинде  Фергана  тарапта  соода-сатык  кылып,  орустар  менен аралашып, алардын тилин үйрөнүп, 1917-жылга чейин, андан кийин орустарга  тилмеч  катары  кызмат  өтөгөн.      1927-жылдардан  кийин Совет  өкмөтүнүн    атайын  кызматына  (НКВД)  алынып,  Чоң-Алай өрөөнүндөгү ички иштер бөлүмүнө  жетекчилик кылгандыктан аны “Гал начальник” деп аташкан.

Гал  начальникти  ата-бабалары  мурдатан  эле  Чоң  –  Алайдын Жекенди айылын жердеп турган.  Атасы-Анаркул, анын атасы-Тур-ду, анын атасы – Имамберди, анын атасы – Гененбай, анын атасы Айтек, Айтектин атасы Акакун. Чоң уруусу – торайгыр кыпчак. То-райгыр кыпчактын ичинен – кызылбаш.  Гал началниктин өзү менен бир тууган Жолдош атту иниси болгон. Жолдоштон Парча атту жалгыз кыз калып, Алайдан чыккан ырчылардын бири болгон айылдашы Кабыл уулу Матираим аксакалдын байбичеси болгон.

Гал начальник эки ирет үлөнгөн. Биринчи аялы – Умсунбүбү,   Умсунбүбүдөн – Досмамат атуу бир уул жана Бүүсара атту бир кыз-дуу болгон.  Гал начальник камакка алынган кезде бир тууган иниси Жармамат, уулу Досмамат артынан издеп барганда аларды да камап аталары менен чогуу айдалып кетип,  кайра кайтышкан эмес. Күйөөсүнөн, балдарына айрылган Умсубүбү байбиченин аянычтуу тагдыры тууралуу ошол кезде Алайдан чыккан акын молдо Ысманали мынтип ырдаган:

Умсунбүбү байбиче,

Упаларыӊ жок болду.

Алдыкаткан байбиче,

Арстандарың жок болду.

Карчыгадай азамат

Кайрандарыӊ жок болду.

Өмүрүң ада болгондо,

Отко күйдүӊ байбиче.

Жалындаган кыпкызыл,

Чокко күйдүӊ байбиче.

Аллахым асан кылбаса,

Газапка калдыӊ байбиче.

Азамат эрден айрылып

Азапка калдыӊ байбиче

Карындаш кабар алгыдай

Кайрылар заман болбоду

Кудалар кабар алгыдай

Кутулар заман болбоду

Капа болбо таалайыӊ

Кандай катык күн болду

Асирет менен күн өтүп

Агарар сенин  саамайыӊ

Гал началниктин экинчи аялы –Бүүажар.  Ажардан – Алиша, Карим аттуу эки уулдуу болгон.  Аталарын кармап кеткенде алар  үч-төрт жаштагы чиедей жаш балдар экен. Алиша аба көп жылдар райондук ар кандай кызматтарда иштеп, элине ак кызмат кылып, ушул Жекенди айылында көзү өткөн. Артында калган балдары неберелер тукумун улантып кетет. Алиша аба  өтө  боорукер,  адамдарга    жакшылык  кылып,    жакыр-жардыларга жардам берген күйүмдүү адам болгондугу тууралуу эл ичинде көп айтылат. Анын кайрымдуу адам болгондугу тууралуу академик Абдыганы  Эркебаев  “Бозорбойт  Сопу-Коргон”  деген  китебинде  өзүнүн  бала  кезиндеги Алиша абага жолугуп, анын жардамы менен Сопу-Коргондогу мектеп-интернатка жайгаштырылып калганы, бул анын тагдырындагы  эң  урунтуу  окуя  болгону  тууралуу кенен эскерүү жазган. Ал эми Гал начальниктин экинчи уулу Карим аба ата конушу Жекендинин  эң  кадырлуу  аксакалы болчу. Ал өткөн 2020-жылы 94 жаш курагында дүнөдөн өттү.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 13-БӨЛҮК

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 13-БӨЛҮК

********

Атам Мамапткалыктын ( Аллах рахматына алсын)  көзү тирүүсундө эскерүүсүндө Гал  начальникти  “байларга  жан  тартат”  деген күнөө менен  жүзгө чукул адамга кошуп камакка алышып, боз үйгө камап  сыртынан  куралдуу  сакчы  койот.  Камоодогулар  түн  ичин-де “боз үйдү көтөрүп салып качып кетели” дегенде Гал начальник “орус түз пейил эл, чындыкка келсе бизди эртеӊ бошотот”-деп макул болбой коёт. Ошол бойдон Испайрамдын ичи менен сүргүнгө айдалып кетип дарексиз жок болот.

Р.S. Мындан эки жыл мурун ошол каар замандагы НКВДнын архивдик материалдары ачыкталып маалымат каражатында жарык көрдү. Анда 1930-жылдары Алайдан кармалып кеткен адамдар тууралуу мындай факты келтирилген:

Конвой расстрелял 127 невинных?

“…К тому же несколько лет назад, работая в архиве, обнаружил письмо секретаря киргизского обкома ВКП(б) А. Шахрая первому секретарю СредАзбюро ЦК ВКП(б) Б. Семенову от 8 августа 1931 года.

В этом письме он пишет: “На станции Андижан Первая в вагонах направлялись репрессированные бай-манапы Алайской долины в количестве, кажется, 150 человек. При попытке к бегству конвоем по вагонам была открыта стрельба. В результате было убито 127 человек. Привезены в Ош и зарыты…”

Уландысы бар

 

 

 

 

 
Categories

ПРЕЗИДЕНТТИН АЛГАЧКЫ ИШ САПАРЫ

Президент Садыр Жапаров инаугурациядан кийин бир катар инвесторлор менен жолугуп, алар менен өлкө боюнча авариялык абалдагы мектептерди капиталдык оңдоого колдоо көрсөтүү жөнүндө сүйлөшкөнүн билдирди. Бул тууралуу мамлекет башчы 31-январда Чүй облусунун Аламүдүн районундагы Мыкан айылындагы «Ынтымак-билим» жалпы билим берүү комплексинин курулушун көргөнү барып, жергиликтүү эл менен жолуккан учурда айтты. Мамлекет башчы сырттан келген жардамды жана ички булактарды колдонуп, айылдардагы социалдык имараттардын маселесин чечүүгө аракет кыларын билдирди.

Бул Жапаровдун расмий кызматка киришкенден бери алгачкы жолу эл менен жолугушуусу болуп калды. Мыкан айылындагы «Ынтымак-билим» жалпы билим берүү жана маданий-ден соолукту чыңдоо комплексинин курулушун Бүткүл дүйнөлүк мусулман жаштары ассамблеясы каржылоодо. Комплекске 500 орундуу мектеп, спорт зал, ФАП, административдик имарат, мечит, футбол талаасы жана оюн аянтчалары кирет.

 
Categories

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

«Келечек» турак-жай кооперативи бир жылдан бери өлкө ичинде азын -оолок кеп болуп, бир канча жардарды турак жай менен камсыз кылып келген коомдук уюм. Аны ким жетектейт?                                                                                                                                                                                                                                                                                         Уюмдун сап башында Курманалиев Эламан Курманалиевич турат. Ал өз кезинде борбор калаадагы базарларда эмгектенип, калктын абалын жон териси менен сезген. Мындан улам, жумурай журтка пайызсыз үй берүү жолдорун караштыра баштайт. Кийинчирээк жеке менчик кымылсыз мүлк агенттигинде эмгектенет. Андагы топтогон тажрыйбалары алгач «Келечек» кыймылсыз мүлк агенттигин түзүүгө, андан соң «Келечек» кооперативинин калыптанышына өбөлгө түзгөн.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

Уюмдун «Келечек» деп аталуусу да символикалык мааниге ээ. Анда «Кооперативдин алып барган иштери өлкө келечегинин өнүгүүсүнө аз да болсо салым кошсо, келечекте ар бир жаран өздүк үйүнө ээ болсо, келечекте бул кооперативдин кылган эмгектери артылып, миллиондогон жумуш орундуктары түзүлсө» – деген,  бир канча тилектер камтылган дейт Эламан Курманалиев. Өз сөзүндө ал «Мен студент кезимде катардагы жумушчу болуп эмгектендим. Мигрант катары Орусияда да жашагам. «Дордой» базарында да иштеген учурларым да болгон. Ошол  учурлар мени аябай көп ойго салды. Себеби, мага окшоп миңдеген жарандар стабилдүү жумушу, айлык-маянасы жок, турак жайга муктаж болуп журөт да. А балким менден да начар жашагандар бардыр. Мына ушул ойлор мени калкка кызмат кылууга үйрөттү» – деп, билдирет.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

Дал ушинтип жаркын келечекке жол баштап, Чүй боорунда батир азабын таркан жарандарга жардам кыла билген каарманым, Жалал-Абад облусунун Таш- Көмур шаарынын кулуну. Орто мектепти ошол аймактан аяктаган. Кесиби боюнча авиа-техник . А бирок ишкерлик менен алектенүү Эламан Курманалиевдин бала чагынан бери көөдөгү көксөгөн кыялдарынын бири.                                                                                                                                                                                                                                         «Кыял менен укта, максат менен ойгон»- демекчи, Эламан мырзанын максаттарын туура коё билүүсүнүн негизинде 2019-жылдын 15-октябрында түптөлгөн кооператив бүгүнкү күндө 59 адамдын үйлүү болуусуна жараткан алдында  себепчи болуп олтурат.  «Келечек» кооперативинин башка уюмдардан артыкчылыгы үйдү пайызсыз берүүдө жана дүйнөлүк практикада колдонулбаган каттоо системасы, тагыраагы үй дароо өз  ээсинин наамына жазылгандыгында.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

Өлкө жарандарынын саны 6 миллиондон ашканы менен анын баардыгы тең эле турак жай менен камсыз болбогондугун  буга чейин эле адистер айтып келишкен. Дал ушул үй алуу максатында чет элде иштеген мигранттарда бар. Ошол эле маалда региодордон көчүп келип, борбор калаада олтурукташып, батирде күн кечиргендер да аз эмес. Алардын айрымдары жаштар болсо, айрымдары улуу муундагы инсандар.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

Кооператив аркылуу үй алууда алгач Фурманов көчөсүнөдөгү 12-үйгө  барып акысыз эле кеңеш алсаңыз болот. Эгерде шарттары сизди ынандырса анда катоого турасыз. Ал үчүн сизден паспорт жана насыя баяны гана керектелет. Андан соң сиз уюмга мүчө болосузда, арыз жазуу менен келишим түзөсүз. Кийин алуучу батириңиздин баштапкы суммасын төлөө менен  кезекке турасызда, кезегиңиз келгенде үйгө ээ болуу мумкүнчүлүгү бар. Кошумчалап айта кетүү жагдай кооператив бир гана кызыл китеби жана техникалык документтери бар үйлөрдү алып берет. Анткени жарандарды коопсуз, талаш-тартышы жок батир менен камсыз кылуу ишкананын негизги максаттарынын бири.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

Ал эми сизде кезек күтүүдө кандайдыр бир бүдөмүк иштер болушу мүмкүнбү деген суроо туулган болсо, кулагыңызга күмүш сырга, баардык кезек күтүүлөр ачык- айкын      «kelechek-kooperativ.kg»   сайтында чагылдырылып турат.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

Эламан Курманалиев жетектеген «Келечек» кооперативи бир гана өздүк турак -жай менен алектенбестен, калкты ижарасыз арзан батир менен камсыз кылуучу кыймылсыз мүлк агенттигинде да иш алып барат. Анын негизинде 20дан ашык жумуш орундуктары түзүлүп, иштеген ишине жараша айлык- маяналары төлөнүп турат.

БАТИРЛҮҮ БОЛУУНУН ОҢОЙ ЖОЛУ.

«Келечек» кооперативи жакынкы аралыкта жети дубанга  да филалдарын ачуу пландарынын үстүндө иш алып барып жаткан маалы.

 

Дареги: Бишкек шаары, Фурманов көчөсү №12 үй.

Телефон: 0554 590-590, 0704 590-590 , 0774 590-590

                 0553 400-200, 0773 400-200, 0703 400-200. 

 

 
Categories

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 12-БӨЛҮК

 

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 12-БӨЛҮК

Кытай , Кочкор-Ата айылы

12З- 4- 56 –7 – 8 –9 – 10 11

12 -бөлүк

Өткөн кылымдын 28-31 – жылдары  Совет өкмөтүнүн байларды кулакка тартуу, колхоздоштуруу саясатынын учурунда  миңдеген бейкүнөө адамдар набыт болуп, айрымдары каар замандан капшабынан Кытайга качып кутулушкан. Биз баян кыла турган Сары болуш  (өз аты-жөнү Сооронбай Үмөт уулу) да алардын катарында  болуп, башынан өтө оор күндөрдү өткөрүп, Кытайга качып Кулжа тараптагы Нылкы деген айылда жашап, ошол жерде көзү өткөн. Анда сөз башынан болсун.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 12-БӨЛҮК

******

Азыркы Жалал-Абад шаарынын четиндеги Беш-Баба (Октябрь) айылында Сары болуш аттуу аттактуу адам жашаган.  Сары болуш Кокон хандыгы Россиянын карамагына караган учурда орустар менен кызматташып, өз аймагына 1902-1916- жылдар аралыгында бий да болгон. Ал ортодо кандайдыр бир чыр-чатактан улам Сибирге үч жылга сүргүнгө айдалат. Кийин Совет өкмөтү менен да кызматташып, тоо-ташта жашаган кыргыздарды түздүкторгө жайгаштырууга чоң салым кошуп, 1916-1930-жылдардагы ачарчылыктарда элди аман сактап калуу үчүн көп дүйнө мүлкүн сарптайт.  Совет өкмөтү толук орноп,   коллективдештирүү  мезгили башталганда  Сары  болушка  “бай-манаптын тукуму” деген күнөө тагылып куугунтукка алынат. Өзүнүн урпактарына айтып кеткен маалыматка караганда анын мал-мүлкүн конфискациялоого ошол кезде Жалал-Абад шаарында жетекчилик кызматта иштеп турган Төрөкул Айтматов да катышат. Камалаарын сезген Сары болуш Кытайга качуунун айла-амалын издеп, Маргаландын  этегиндеги  кыпчак  уруулары  жашаган  Пахтакор  айлына качып барат. Ал Пахтокор айылынын аксакалдарына “мен  Кашкарга качып кетейин дедим эле бирок, Жалал-Абад, Өзгөн тарап менен кача албаймын, бул жакта мени баары тааныйт. Оруска кармап берсе камап койот. Силердин Алай тарапта туугандарыңар бар деп уктум, мени Алайга ашырып жиберсеңер андан ары Кытайга кетип калат элем ”-дейт. Ошондо аксакалдар: “ О бул жөн-жай иш эмес экен, биздин колдон  келбейт. Алайда  биздин  Гал  начальник  деген  тууганыбыз  бар, бир жараса ошол жарайт. Гал начальник жакында Парганага чогулушка келет, ошого айталы” дешет.

Ошентип,  Гал  начальник    Ферганага  чогулушка  келгенде  аны Сары болуш менен жолуктурушуп, тааныштырышат. Гал начальниктин колунда Совет өкмөтүнө иштегендигин тастыктаган документи, мөөрү бар экен. Ал Сары болушка “мал – келиңерди сатып менин артымдан Алайга чыгып баргыла” деп, өзүнүн адамдарына табыштап коёт. Сары болуш байбичеси менен, улуу баласы Бекмамат аялы менен төрт-беш атту болуп Үч-Коргондун ичи менен жүрүп отуруп, Испайрам аркылуу Алайга ашып, Дароот-Коргонго түшүп келишет да андан ары Гал начальник жашаган Жекенди айылына барышат. Кеч күз болуп калган экен, ошол жылы Алайга кар калың жаап Кашкарга кетчүү Сарколдун жолу тосулуп калат. Ошентип Сары болуш үйбүлөөсү менен Алайда  кыштап  калышат.

 

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 12-БӨЛҮК

Чоң-Алай өрөөнү

Сары  болуштун  ашуу  ашып  Алайга  качып  келгени  тууралуу атам Маматкалык ажы көзү тирүүсүндө төмөнкүлөрдү айтып берген:

–  Ал кезде мен 10-11 жаштагы ойноок жаш бала элем. Анжиян тараптан Сары болуш  Гал начальникти үйүнө чыгып келген.  Гал начальник  менин бир тууган эжем Ажардын  күйөөсү эле.  Ал Жекендиде, биз Шибээ айылында жашайт элек.  Сары болуштун атка артып келген эки тең жүгү бар экен. Гал начальник  бир нерседен чачулаганбы же кайнатамдын үйүндө турсун дегенби, айтор  болуштун эки тең жүгүн Шибээге, биздин үйгө алып  келип  түшүрттү.  Атам  Садыкбай  жүктү  биздин  үйдүн  бир каанасына (бөлмөсүнө)  киргиздирип койду. Ошол жылы кыш эрте түшүп, кар калың жаап Сары болуш Кытайга кете албай Алайда калып калды. Бирде Шивээде биздин үйдө, бирде Жекендиге Гал началниктин үйүнө өтүп жашап жүрдү.  Бир күнү Маматали акам  (Садыкбай уулу Маматали) аркы үйгө кирип Сары болуштун эки тең жүгүн көтөрүп көрдү. Бир теңди оңой эле көтөрдү,  экинчисин  тизесине  койуп  араң  көтөрдү  да  “оор  экен” деди.  Анан   көрпө-төшөкө оролгон ошол оор тенди чечти.  Теңди чечсе  ичинде  чанач  сыяктуу  төөнүн    туюк  союлган моюн тээриси бар экен.  Ичи толо экен,оозун бекем бууп коюптур. Маматали акам  жыйырма бештердеги жигит эле. Төө мойун  чаначты чечип колун салып  бир  ууч  жалттыраган  нерсени  алып  чыкты  да  :  “оо,  муну көрдүңбү” деп чубуртуп кайра салды. Бул не десем “чака, чака-а” деп кайра оозун бууп, теңди өзүндөй кылып таңып койду. Көрсө алтын экен. Анын алтын экенин мен кийин эс тартканда билдим. Менин таң калганым Маматали акам ошол сары чакадан бирөөнү да албады. Чамасы бирөөнүн буюмуна тийген болбойт деген атамдан корксо да керек.  Атабыз Садыкбай алдынан анча -мынча адам  кыя өтө албаган өтө зарптүү киши эле. Атам бай турчу, бирок өтө каниетүү эле. Койлорубуз, уйларыбыз, топоздорубуз, төөлөрүбүз көп эле. Тууган-уруктарыбыз менен багып, жайлоолойт элек.

Гал начальниктин Сары болуштун жүгүн биздин үйгө койдурганы да кайнатасынын үйүндө бекем тураарына, эч ким тийе албасына  ишенгенинен улам болсо керек.. Ошол жылы жаз алды менен Сары болуш биздин үйдөгү эки тең жүгүн атына артып, аялы, баласы менен Кытайга качып кетти.

P.S. Сары болуштун андан кийинки жашоосу жана аны Кытайга качырууга жардам кылган Гал начальниктин өтө аянычтуу тагдыры тууралуу кийинки чыгарылыштарда баян кылам

Уландысы бар

 
Categories

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 11-БӨЛҮК

 

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 11-БӨЛҮК

 Кытай, Чоң Жылдыз өрөөнү

12З- 4- 56 –7 – 8 –910

Биз түшкөн автобус Чоң Жылдыз өрөөнүнөн ылдыйлап Күнөскө келип токтоду. Бул жерде ички чек ара көзөмөлү бар экен. Текшерүүдөн өткөн сөң тамактанып, айран ичип, бир аз тыныгып  алган соң кайрадан жол тартып күн кечтегенде Кулжага жете келдик. Кашкар менен Кулжанын байланыштырган татаал жол бир суткадай убакыты алат экен. Мен мурунку келишимде тааныш болуп калган Осмон абанын үйүнө конуп алып, аны менен мурунку баянымда сөз кылган Жалалабаддык Сары болуш тууралуу кененирээк баарлашып, эртеси Кытай менен Казакстан чектешкен “Хоргос” чек ара түйүнүнө  келдим.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 11-БӨЛҮК

Кытай,  Кулжа шаары

Кытайдагы  “дарбыз”  майрамына  байланыштуу чек арада эки-үч күн тыныгуу болуп калгандыктан элдин көптүгүн айт. Мындай учурда казак чек арачыларынын алкымына  май тамат  көрүнөт, айтор Кытайдын чек арасынан эч бир кынтыксыз өткөн элди, айрыкча мен сыяктуу чет элдиктерди Казак чек арачылары тоноп эле жатып калышты.  Кытай  менен  казак  чек  араларынын  ортосундагы нейтралдык аймак үч чакырымдай экен. Ушул кыска аралыкка казак чек  арачылары  автобустарды  коюп  ар  бир  адамдан  2500  теңгеден (700-800сом)  алып  автобуска  түшүрүп  жатышты. Казак чек арасына келгенде мылтыгын асынып, овчарка итин бош коё берген чек арачы аскер жүргүнчүлөргө өтө орой мамиле жасап, “катар туруңдар, кыймылдамаңдар” деп кыйкырып, анча-мынчалардын жерде турган жүктөрүн буту менен тээп, “алыңдар муну” деп,  анын ити жүргүнчүлөрдүн үшүн алып сумкаларын, кийимдерин жыттагылап, шимшилеп журдү. Балким алар баңгизат издеп жатышкандыр, бирок Кытайдан казакстанга баңгизат өтөөрүнө ишенбейм.  Ал  аз  келгенсип паспорттук  көзөмөлдөн  өткөндөн  кийин  да  казак  чек  арачылары жашыраак адамдарды “сен  булай  тур” деп  артка  түртүп, анан эл суйулганда “паспортуңдун  ичине  эки  мың тенге салып кой да өтө бер” деп далай адамдардын капчыгына кол салышты.  Алардын  арасында  мен  да  болдум.  Катуураак  сүлөсөң эле чөнтөгүңө бир нерсе сала коюп, алып барып камап салчудай. Кытайдан өтүп жаткан этникалык казактар, уйгурлар өздөрүнө жасалган мындай мамилеге наразы болуп, баштарын ылдый салып күңкүлдөп кала беришти. Айла жок, не дейсиң?.. Өнүгүп-өсүп жатабыз деген Казак мамлекетинин абалы ушундай… Мамлекеттин чек арасында кандай көрүнүш болсо ичи да ошондой да. Мен батыш-чыгыштагы көптөгөн өлкөлөрдө болуп, чоң-чоң аэропорттордон, чек ара түйүндөрүнөн өттүм, бирок мындай көрүнүш бизде, Орто Азия өлкөлөрүндө гана кездешет. Чек ара бекеттери видеокөзөмөл менен жабдылып, коррупцияга каршы эскертүүлөр илинип турса да чек арачылар аларды көзгө илишпейт. Мындай формалдуулуктун кимге кереги бар… Өтө өкүнүчтүү… Ошентип  ата-бабаларыбыз  ат  менен  басып  өткөн  узак  жолду басып Казакстандын чек арасынан өтүп Бишкеке каттачу автобуска отуруп түн жамына жүрүп Бишкеке жете келдим.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 11-БӨЛҮК

Кытай,  Хоргос шаары

Баянымдын кийинки 12-бөлүгүндө Сары болуштун Кытайга кандай себептен улам качканы тууралуу баян кылып берейин. Анын тагдыры абдан кызыктуу жана аянычтуу.

Уландысы бар

 
Categories

БАКТАРДЫ МЫЙЗАМСЫЗ КЫЙЫШКАН

Бишкек мэриясына караштуу капиталдык курулуш башкармалыгы тарабынан 17 даана бак-дарак мыйзамсыз кыйылгандыгы аныкталды. Бул тууралуу Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциядан кабарлашты. Мекеменин Аламүдүн жана Ысык-Ата райондору боюнча башкармалыгына 18-январда Пригородный айыл өкмөтүнөн арыз келип түшкөн. Анын негизинде экологиялык коопсуздук боюнча инспекторлор Бишкек мэриясына караштуу капиталдык курулуш башкармалыгы тарабынан бак-дарактар мыйзамсыз кыйылганын аныкташты. «Айлана-чөйрөнү коргоо жөнүндө» мыйзамдын, 4-51-53-54-беренелерине ылайык, келтирилген зыяндын ордун толтуруу үчүн 36067,07 сомдук доо коюлуп, материалдар Аламүдүн районунун Ички иштер башкармалыгына өткөрүлүп берилди.

 
Categories

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 10-БӨЛҮК

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 10-БӨЛҮК

 Кытай, Чоң Жылдыз өрөөнү

12З- 4- 56 –7 – 89

10- бөлүк

Кыргызстанга билеттин тартыштыгынан улам Кашкарда бир

канча күн кала берүүгө менде эч шарт жок эле. Нажимидин

авамдын балдары тар батирде өздөрү батпай араң отурушат.

Мейманканалар болсо кымбат. Анан оюма  Кытайга болгон биринчи

сапарымда баян кылган Сары болуш башында турган кыргыздардын

Кашкардан Кулжага ат менен оор ашууларды ашып кантип

кеткенин  айылдаштары,  балдары  көркөмдөп  айткандарын  эстеп

алардын басып  өткөн узак жолдорун, тар ашуу, тайгак кечүүлөрдү

көргөнчө  кетейин деп Кулжага билет сурадым.

Кассанын жанында күзөттө турган сакчы (млиционер):

–  Кулжага  тиги  кассадан  сатат,  элдин  артына  барып  кезекке

тур”-деди, уйгурчалап.

Эрте менен келгем, түш оой кезегим жетти. Кудай буйруп Кул-

жага билет бар экен. Билеттин баасы 350 юань, биздин акчага ко-

торгондо  4000  сомго  жакындап  калат.  Автобус  кечки  саат  алтыда

жөнөйт деди. Автобеккеттин ичинде бут коёорго орун жок. Элдин

баары Кашкардын ысыгына какаталып жөнөөр маалын күтүп сырт-

та, ар жерде отурушат.  Алардын арасында  Ак-Сууга эки айга пахта

теримге бараткан кыргыз аялдарды, балдарды жолуктурдум.

–   Кыргызстанда жашоо жакшы экен деп келишти барып кел-

гендер. Биздин жашоону көргөндүрсүң. Жашообуз оор. Аталарыбыз

мурда эле Кыргызстанга көчүп кетип калышса болмок экен…-деп

кейип алды бир эже.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 10-БӨЛҮК

Кадимки Кашкар 

Кечке  жуук  Кулжага  жөнөгөн  автбуска  жайгаша    баштадык.

Баягы жатып кетме автобустар…  Ичиндеги кроваттар тар, кысылып

жатасың. Тазалыгы да жакшы эмес. Бут кийимиңди чечип баштыкка

салып  алан  соң  ар  кандай  жыттарга  тумчугасың.  Бирок  айла  жок,

чыдаш керек. Автобуста ар улуттун өкүлдөрү-уйгурлар, хазнулар,

казактар… Ар бири өз тилинде божурайт.

Биз түшкөн автобус Кашкардан чыгып чыгышка кара тегиз жол

менен  алкынып жүрүп отурду. Кашкардын чыгыш тарабы ээн та-

лаа, эрме чөл экен.   Бозоргон бөксө тоо этектеринин  агарып туз-

дун шору каптаган. Ал аңгыча айлананы көөдөй кара түн каптады.

Жүргүнчүлөр  корулдап  уйкуга  кирди.  Айдоочу  анда  –  мында  бир

токтоп, токтогон жеринин атын айтып жатты. Түн бир оокумда Ак-

Сууга  келип  токтоду.  Айрым  жүргүнчүлөр  түшүп  тамак  ичип  жа-

тышты.  Автобус андан ары жолун улап бир топ жүргөндөн кийин

өр тарта баштады. Мен уктап кеткен экенмин, бир убакта көзүмдү

ачсам таң күланөөк тартып калыптыр.  Бир өтө чоң ашууга чыгып

баратыпбыз. Мындай чоң ашууну

эч жерден көрбөгөм.   Бул ашуунун аталышы кандай  деп сурамжы-

ласам “Түйшүк-Тоо” дешти. Чындыгында түйшүгү чоң ашуу экен…

Бир мезгилдерде  Кашкардын ысыгынан качып, салкын жай из-

деп жөнөгөн Сары болуш, Токторбай, Борбугул дегендердин аттары

аша албай күйүккөн ашуу ушул болсо керек деп ойлодум. Балким

Кашкардан Кулжага кетчүү мындан кыска жол жоктур.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 10-БӨЛҮК

Чоң Жылдыз өрөөнүнө кирүү

Биз түшкөн автобус Түйшүк – Тоонун башына чыга берип андан

ары тоонун боору менен бир топко чейин жүрүп отурду. Анан бир аз

ылдыйлап созулуп жаткан бийик өрөөнгө келдик. Бул  айтылуу “Чоң

Жылдыз”  деген өрөөн экен. Биздин Суусамыр сыяктуу, бирок учу

кыйрына көз жетпеген кенен өрөөн . Тоолору тээ алда кайдан

көрүнөт.  Ар  жерде  боз  үйлөр  тигилип.  короо-короо  койлор,  үйүр-

үйүр  жылкылар  жайылып  оттоп  жүрөт.  Бул  өрөөндү  жергиликтүү

казактар  менен  кыргыздардын  малчылары  жайлайт  экен.Жылдыз

өрөнү менен бир нече саат жүрүп анан акырындап ылдыйлай баш-

тадык. Ошондогу табияттын кооздугун айт… Арча, кайың, карагай,

итмурун, карагат, долоно, ыргай, четин… Түркүн гүлдөр көз жоосун

алат…

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 10-БӨЛҮК

Чоң Жылдыз өрөөнү

Эми  биз  улам  төмөндөп  Күнөскө  түшө  келдик.  Кандай  кере-

мет кооз жерлер…Шаркыраган тоонун суулары айт.. Бул аймак бир

учурда кыргыздар мекендеген жер болгон деп айтылат.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 10-БӨЛҮК

Кытай, Текес өрөөнү

Андай  болсо Чоң – Жылдыздан, Текестен, Күнөстөн айрылган кыргыз элинин

арманы  түгөнгүс  го…Жогоруда  өз  жерин  таштап  кетүүгө  аргасыз

болгон кыргыздардын:

Каптан таруу кетпеген,

Капсалаң сени кантейин,

Үч күндө малын бир көргөн,

Үч -Куштай сени кантейин.

Чолок терек, Кек терек,

Айтып какшап не керек.

Кырма кызыл челегиң,

Кыйын элге керегиң.

Ийнимдеги бараңым,

Айланайын кең Текес,

Амалсыз кетип баратып ,

Айланып сага карадым- деп күйүт менен ырдашканы   бекерден

эмес экен… Чоң Жылдыз, Текес, кандай керемет  өрөөндөр…

Уландысы бар

 
Categories

COVID-19: ЖОЖ ЖАНА МЕКТЕПТЕРДЕГИ КООПСУЗДУК

Жалпы билим берүүчү мектептер жана жогорку окуу жайларда окутуу кадимки тартипке өтүп жаткандыктан санитардык-эпидемиологиялык коопсуздук маселеси көтөрүлдү. Вице-премьер-министр Элвира Сурабалдиева Республикалык штабдын жыйынын өткөрүп, COVID-19 вирусунун жаңы түрүнүн Кыргызстандын аймагына кирүүсүн чектөө боюнча кабыл алынып жаткан чараларды талкуулады. «Мектеп окуучулары жана ЖОЖдордун студенттери чоң жоопкерчиликти түшүнүп, беткап кийүү, колду тез-тезден жууп туруу жана социалдык обочолонуу сыяктуу бекитилген санитардык эрежелерди аткарышы керек. Мекемелердин администрациясы жана тармактык мамлекеттик органдар аталган талаптардын аткарылышын камсыздоосу зарыл. Мындан тышкары, балдардын имммунитетин чыңдоо, анын ичинде дене тарбия менен машыгуу, спорт жана тамактануу маселесине өзгөчө көңүл буруу керек», — деди Сурабалдиева. Билим берүү министрлигинин маалыматы боюнча, 2021-жылдын 12-январына карата өлкөдө жалпы 2100 мектеп окутууну кадимки режимде жүргүзүп жатат. Бишкек шаарындагы мектептер 18-январдан тарта, Ош шаарындагы мектептер 20-январдан тарта кадимки тартипте окута баштай. Ал эми кесиптик жана жогорку окуу жайларда офлайн режимде окутуу февралда башталат.

 
Categories

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 9-БӨЛҮК

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 9-БӨЛҮК

Кытай, Кочкор-Ата айылы

12З- 4- 56 –7 8

9-бөлүк

Кытайдагы туугандарымды табууга мага астейдил жардам көрсөткөн

Мажит  шинжаӊдын  толук  аты    Абдимажит.    Бөрү-Токой  айылында  туулуп-өскөн.

Жыйырма  эки  жыл  ушул  Бөрү-Токой    айыл өкмөтүндө  айыл башы болуп

эл башкарып, анан эс алууга чыккан. Бул чөлкөмдү коён жатагына чейин жакшы билет.

Ошондуктан аны эл Мажит башкарма( Мажит шинжаӊ) деп аташат. Абдимажит аба да

Анапия казынын бир тууганы Абдухалилге күйөө бала болуп кетет. Ал да

2013-жылы Кыргызтанга келип тууган-уруктары менен амандашып кеткен.

********

Абдумажит абанын үйүндө болгон күнү аны менен Кытайда жа-

шаган  кыргыздар,  алардын  турмушу,  кыргыз  урууларынын  жайга-

шышы  туралуу кенен- кесир сүйлөштүк.

-Жүнгө мамлекети аз элдерге, анын ичинде кыргыздарга жакшы

мамиле  кылат.  Тилибизге,  динибизге  эркиндик  берген.  Жашообуз

жакшы. Мен көп жыл өкмөттүк кызматта иштеп пенсияга чыктым.

Америка акчасына айлантканда миӊ доллар пенсия алам. Кыргыз-

станга  барганымда  Анапия  казынын  неберелери  бутубузду  жерге

тийгизбей  кооз,  тарыхый  жерлерди  кыдыртып  көргөзүштү.  Абдан

ыраазы болдук.

Кытайда  жашаган  кыргыздар  да  Кыргызстандагы  элдин    бир

бөлүгү.  Менин  угуп-билишимче  бул  жерлик  кыргыздардын  баары

эле  өткөн  кылымдарда  Кыргызстандан  ооп  келишкен.  Мурда  кел-

гендери  жергиликтүү  болуп  алышып,  кийин  келгендерди  “келгин

кыргыздар” дешкен. Биздин чоӊ аталарыбыз Качбай баатыр, Бекте-

мир баатыр дегендер болгон. Кыргызстандан келгендери анык, уру-

убуз- төөлөс.  Бизди “хан төөлөстөр” деп коёт.

Белес-белес, белестен.

Бектемир өткөн төөлөстөн,

Качырып жоону сайгандан,

Качыбай өткөн төөлөстөн,- деген ыр калган.

Акчий ооданында  кыргыздын саяк, кутчу, чоӊ багыш уруула-

ры, ал эми Улуучат ооданынын түндүк тарабында чоӊ багыш,  сары

багыш, тескей тарабы – Актоо, Булуң-Көл, Моожуларда ичкиликтер:

кыпчак, найман, кесек, ават, мундуз ж.б. уруулар жайгашкан.

Эми Анапия казы тууралуу айтсам, Анапия казынын бир тууган

карындашы Дүрданахан менин таенем болот. Таятам – Осмон казы.

Чоӊ атам Молдоалим дамыла. Молдоалим дамыланы да атасы бала

кезинде молдолукка окутканы Каратегинге медересе-мечитке жибе-

рип ошол жакта Анапия казы, Осмон казылар окуган медереседен

окуп,  булар  жакшы  тааныш  болушкан.  Кийин  окуусун  Наманган-

дан, Бухарадан улантып  кырк үч жашка чыкканда кайтып келип Ос-

мон казынын карындашы Батмаханга  үйлөнгөн экен. Батмаханды

атасы  оболу  Чоӊ-Алайдын  Жекенди  айылындагы  Токторбай  деген

байдын баласы Маматемин дегенге берген экен. Андан бир кыздуу

болуп төркүнүнүнө келип барбай коюптур. Атасы мал, алтын берип

никесин ажыратып алыптыр.

Ошентип, Бөрү-Токойдо бир күн түнөп Мажит шиӊжаӊ менен

кош айтышып кайтадан Кашкарды көздөй жол тартым.

********

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 9-БӨЛҮК

Кадимки Кашкар

Кытайдагы  сапарым карып Кыргызстанга кайтайын деп Каш-

кардын  автобекетине  келдим.  Мажит  шиңжаң  мени  узатып  коюп

Бөрү –Токойдо кала берди.

Сентябрь айынын беш-алтылары болуп калган эле. Окуу мез-

гили  башталганына  байланыштуу  Кашкардын  автобекетинен  туш

тарапка жөнөп жаткандар огеле көп. Билет алыш үчүн кассалага ке-

зек күтүп турган адамдардын аягы сыртка чыгып кетиптир. Анын

үстүнө Бишкеке -Торугат аркылуу кетүүсү автобуска жакын арада

орун жок экен. Эмне кылсам… Нажимидин абамдын Кашкардагы

тар  батирине  кайра  барамбы?.. Же  билет  табылганча  мейманкана-

да саргарып жата беремби?

Уландысы бар

 
Categories

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 8-БӨЛҮК

 

 

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 8-БӨЛҮК

Кытай, Кочкор-Ата айылы

12З- 4- 567

 

8-бөлүк

Жалил аксакал менин тууган издеп келгениме кубанып жобурап, ошол каар

замандарда Кытайга качып келген кыргыздар, анын ичинде Анапия казы

тууралуу айтып отурду:

– Анапия казынын өзү менен ээрчите келген балдары ушул Коч-

кор-Атада  жашап,  1956-жылы  уруксат  болгондо  Кыргызстанга,

Алайга  көчүп  кетишти.  Мамадамин  деген  бир  уулу  абдан  сабатуу

болгон. Сельсоветте кадип (секретарь) болуп иштеген. Кол жазмасы

өтө чырайлуу эле. Бул жерде жүргөндө Болот деген чоӊ молдодон

сабак  алган.  Молдо  Болот  да  Анапия  казынын  эжесине  үйлөнгөн

экен, бирок балалуу болбой ажырашыптыр. Мамадамин тагам окуу-

сун кийин дагы уланткан. Эгер Кытайдан көчүп кетпегенде ушул оо-

данга райком боло турган билимдүү, атасындай зирек  адам эле. Бул

жакта Гүлсүн деген кызга үйлөнүп балалуу болушпай ажырашкан.

Мамадамин тагам Кыргызстанга көчүп кеткенден кийин мага

кат жазып турду. Бир күнү сүрөттөрү менен кат келди. “Бул менин

аялым Арзыкан, бул болсо уулум Жаӊыбай”- деп жазыптыр.

Алар Кыргызстанга көчүп кетишкенден көп узабай 1960- жыл-

дары Кытай менен Совет өкмөтүнүн мамилеси начарлап, байланыш

үзүлдү.  1962-жылы  Жүӊгөдө  маданият  ыӊкылабы  болду.  Ошон-

до мени өкмөт куугунтукка ала баштады. “Сен Совет өлкөсүндөгү

адамдар  менен  кат  алышат  экенсиӊ,чыккынчылык  кыласыӊ”-деп.

Мен “ кат алышканым чын, бирок бул катты өкмөт өзү алып келип

берип  жатат,  асмандан  өзү  келип  түшүп  калган  жок,  мен  эч  нерсе

жашырбайм,  мына  окуп  көргүлө,  аманчылыкты  сурагандан  башка

эч нерсе жок” дедим. Окуп көрүп анан унчукпай калышты. Кийин

“казынын  баласы  болгонсуӊ”  деп  да  күнөөлөштү.  Анан  мени  хан

вазир (сот) болуп иште дешти. 13 жыл сот болуп иштедим, 17 жыл

коорпаративде иштедим.

Энем Анапия казынын кызы болгон. Бойго жеткен кезинде кел-

ген экен. Алайды жүда көп арман кылчу.

–   Алайды    бир  көрүп    өлсөм    арманым  болбос  эде,  Алайдай

жер жок, Алайдын алмасы, жайлоолору, суулары көзүмдөн кетпейт-

деп көп арман кылчу. “Балам кудайдан өмүрүӊдү тиле  аман болсоӊ

барасыӊ“- дечү.  Ошондуктан апамдын мурасы катары мүмкүнчүлүк

болор менен Кыргызстанга барууга шашылдым. Кыргызстан эгемен

мамлекет болгондон бери үч ирет барып, тууган –уруктарды таап,

жолугуп  келдим.  Ал  жактагы  тага  журтум  жакшы  турушат  экен.

Анапия казынын неберелери көп жерлерди кыдыртып көрсөтүштү.

Менин аялым да Анапия казынын небереси. Энелерибиз эже-

сиңдилер. Аялымды да ала барып туугандарына жолуктурдум.

–   Жалил аба, бул Бөрү-Токой, Бостон-Терек, Кочкор–Ата айыл-

дарында  кыргыздар  кайсы  замандан  бери  отурукташып  калышкан

экен?

–   Эми  бул  жерлер  илгертеден  бери  эле  кыргыздар  жайлаган

жерлер болсо керек.   Жер-суулардын аталышы бүт кыргызча.  Орто-

Токой,  Айык-Төр, Жарма, Каз, Сагызгандык,  Айлакы, Сарыбакы,

Кабык, Шилби, Очогор, Улук арт, Кызыл аяк, Ой таш, ж. б.

Бирок  биздин  аталарыбыз  бул  жерде  жашаган  элдин  көбү

1916-1930-жылдарда Кыргызстандын аймагында Совет өкмөтүн ор-

нотуу мезгилиндеги коогалаӊ жылдарда  орустардан качып келген-

дер  дечү.  Көпчүлүгү  Алайдан  ооп  келишкен  тейиттер,  кыпчактар,

согурлар. Ноокат тараптан келген төөлөстөр да көп.

********

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 8-БӨЛҮК

Кочкор -Ата, Мажит шинжаң,  Жалил аксакал ж.б.

Ошол  күнү  Бөрү-Токойдо  Абдирайим  абанын  үйүндө  түнөп,

эртеси  Анапия  казынын  өмүрүнүн  акыркы  жылдары  өткөн  Коч-

кор- Ата айлына  бармай болдук. Бөрү – Токой айылы менен Коч-

кор-Атанын  аралыгы  отуз  чакырымдай  экен.  Унаа  маселесин  Ма-

жит шинжаӊ  чечмей болду. Анткени Кочкор-Ата бир топ эле өйдө,

бийик тоолордун койнунда жайгашкандыктан ат-эшек, же болбосо

трактор сыяктуу күчтүү унаа керек экен.

Эрте  менен  көптү  көрүп,  турмушка  башы  бышкан  Мажит

шинжаӊ  үч дөӊгөлөктүү бир тракторду тапты. Мындай трактор за-

воддо  жасалабы  же  кустардык  жол  менен  өздөрү  жасап  алганбы,

айтор,  трактор  десеӊ  тракторго  окшобогон,  үч  буттуу  “Муравей”

атыккан мотоциклдердин эле чоӊу экен.

Ошентип  биз:  Мажит  шинжаӊ,  Абдирайим  аба,  Жалил  акса-

кал төртөөбүз тарылдаган трактордун үстүнө чыгып алып Кочкор-

Атаны көздөй  кара май төшөлгөн тегиз жол менен сызып жөнөдүк.

Жыйырма  чакырымдай  жүргөндөн  кийин  трактор  тоого  карай  бу-

рулуп,  өр  тарта  баштадык.  Мына  ошондо  Мажит  шинжаӊдын  үч

дөңгөлөктүү трактору өжөрлүгүн көрсөттү. Тоодон түшкөн сел өзөн-

сайдын ичин шагыл таштарга толтуруп жолун изи да көрүнбөйт. Биз

түшкөн  трактор күчкө салып, кара түтүнүн буркуратып, таштан –

ташка урунуп өрдөп баратты. Ичимден ”минтип жетпейбиз го, трак-

тор  тез  эле  токтойт”  дедим.  Бирок  трактор  токтободу,  улам  суусу

ысып,  ысык буусун бүркүп жатты. Жаӊылап суу куйуп алып өрлөп

кете бердик.

Ошентип  он  чакырымдай  жолду  таштан-ташка  секиргендей

жүрүп  отуруп  Кочкор–Атага  чыгып  келдик.  Туулуп  өскөн  айылы-

на келген Жалил аба кадимкидей күүлөнүп-күчтөнүп алды. Киндик

каны тамып, балалык чагы, жаштыгы, өмүрүнүн күлгүн кези өткөн

айылын ким жакшы көрбөсүн. Жалил абанын жашы сексендин кы-

рында, азыр ал туулуп-өскөн айылынан  ыраакта, Бостон –Теректе

жашап жатыптыр.

********

Кочкор-Ата  бийик  тоолордун  койнунан  орун  алган  бүркүттүн

уясындай керемет жер экен. Тоолордун бети калыӊ  арча, карагай,

тал  менен  капталып,  мал-жанга  жайлуу  көрүнөт.  Айылда  отуз-

кыркка  жакын  кожолук  жайгашып,  өзүнө  ылайык  мөлтүр  булагы,

чөпканасы  да  бар.    Айылдын  ортосундагы  жалгыз  булак  -“Мазар-

Булак”- деп аталат. Мазар-Булактын так үстүндө чоӊ көрүстөн жай-

гашкан.  Кочкор-Атада  жашап,  бул  жарык  дүйнөдөн  өткөндөрдүн,

алардын арасында  Анапия казынын  сөөгү да ушул мүрзөгө коюл-

ган.

Мазар – Булактын көзүнөн ылдыйраактан  көл кылып тосуп ко-

юшкан. Бул тосмону мындан бир кылым мурун алардын ата-бабала-

ры тосушканын айтышты  Айылда жашаган элдин тирилиги, сууга

болгон муктаждыгы, эгин-тегин сугаты  ушул булакка байланган.

Айылдагы  ылайдан  согулган  жалпак  тамдар      эски  заманды

эсиңе салат. Бул жерде да кадимки мал жандуу кыргыздын тирили-

ги. Мезгил сааты күзгө тартып калгандыктан  чөп-чөнөк жыйналып,

эгин жайларда малдар жайылып оттоп жүрөт. Бирөө төсүн жетелеп

сууга келди… Өӊү жайлоонун суугуна туушуккан бир эже тандырга

от койду…

Мына эми биз өйдөлөп айылдын үстүндөгү мүрзөгө чыга кел-

дик. Оболу отуруп ушул жайканада жаткан маркумдарга багыштап

куран окуп, сообун багыштадык. Анан мүрзөлөрдү аралап Анапия

казынын сөөгү коюлган жайга келдик.

Жалил аксакал:

-Таятамдын жайы ушул, мына бул көк ташка ысымы жазылып

баш жагына коюлган, – деди. Биз  отуруп куран окуп сообун Анапия

казынын арбагына багыштадык.

Анан мен “Жалил аба бул ташты сүрөткө тартып алсам боло-

бу,”- дедим.

– Жүда болот, тарта бер – деди.

Жалил  аба  менен  Мажит  шиӊжаӊ  мүрзөлөрдү  аралап  көзү

өткөн  тууган  –  уруктарынын  жаткан  жайларын  издешип,  куран

окушуп  көпкө жүрдү. Биз Мазар булактын үстүндөгү дөӊчөдө ту-

руп  Кочкор–Атадагы  элдин  турмушуна,  жаратылышка  көз  салып,

сүрөткө тартып, айылдын ак көӊүл адамдары менен баарлаштык.

Мындан бир кылымдай илгери коммунисттик кудайсыз коомду

орнотуу үчүн Совет өкмөтүнүн кыргын салган кандуу чеӊгелинен,

каардуу саясаттан качып, өздөрүнүн эркиндиги үчүн күрөшкөн бир

муун  Кытайга  качууга  аргасыз  болгон.  Алардын  бир  тобунун  ба-

шында Анапия казы туруп, узак жол басып, эчен ашууларды ашып

ушул Кочкор-Атага келип байырлап калышкан. Каар замандан кач-

кан элдин аянычтуу абалы, Алайда, андан кийин жолдо көргөн ко-

руктары Ысманалы ырчынын ырларында даана чагылдырылган.

Анапия казынын Кочкор-Атада туруп калганын да бир нече се-

бептери болгон:

Биринчиден,  бул жерлик Осмон казы менен  анын мурдатан

тааныш болушу, экинчиден, Кочкор-Ата Алайдагы ал жашаган Же-

кенди,  Шивенин  жерине,  жайлоолоруна  окшоштугу,  үчүнчүдөн,

жолдон далдаалыгы, эгер арттан куугун келсе тоо таяна качып, ашуу

ашып карматпай кетүүгө ыӊгайлуулугу. Мунун баарын Анапия казы

жакшы түшүнгөн.

Жергиликтүү эл жаз, жай айларында Кочкор – Атанын үстүнөн

ички Сарыкол тарапка ашса болорун, бирок ашуу бир топ татаал эке-

нин  айтышты.  Негизинен  Алайдан  Кытайга  качып  келгендердин

көбү ички Сарыколдо: Моожуда, Күн тийбесте, Кыяк-Башыда, Булуӊ-

Көлдө туруп калышкан. Алардын ичинен Анапия казыны  курдашы

Осмон казы тосуп алып Кашкарды ылдыйлатып Кочкор–Атага алып

түшкөнү маалым.

КЫТАЙДА КАЛГАН АРМАН / 2-САПАР / 8-БӨЛҮК

Кадимки Кашкар

Саркол  менен  Кочкор-Ата  бийик  тоо  кыркаларынын  эки  та-

рабында  жайгашкан.    Кочкор-Ата  Кашкарга  жакын,  аба  ырайы

жылуу, жашоого ыӊгайлуу. Сарыкол болсо деӊиз деӊгээлинен 3500-

4000  метр  бийиктикте,  катаал  шартта    жайгашкан.  Мына  ушун-

дай ыӊгайлуулуктардан улам Анапия казы Кочкор – Атага токтоп,

жергиликтүү  эл  менен  биротоло  аралашып,  сиӊип  кетүү  үчүн  Ос-

мон казы сыяктуу эл-журтуна таасирдүү адамдарга кыздарын берип,

куда-сөөк күткөн. Бул ошондой оор, коогалаӊдуу мезгилде жашап

кетүүнүн,  бала-чаканы  “канатууга  чокутпай”  аман-эсен  алып  ка-

луунун  эӊ  жакшы  айла-амалы  болгондугу,  аны  Анапия  казы  мык-

ты пайданала алгандыгын айгиленейт. Үй-бүлөөсүн, бала-чакасын

ишенимдүү жайгаштырып, көӊүлү тынчыгандан кийин гана Анапия

казы “эми өлө берсем болот, мен ыраазымын” деп айтканы да маа-

лым.

Анапия казынын Кытайдагы өмүрү кыска болгон. Кочкор-Атага

келгенден алты жылдан кийин ал ооруп, 63 жашында каза болгон.

Бирок артында анын өмүрүн улаган балдар-кыздары очогунун отун

өчүрбөй 1956-жылы өз мекендери Кыргызстанга, Алайга көчүп ке-

лишкен.

Ошентип  күн  кечтеп  Кочкор-Атага  болгон  сапарыбыз  аяктап

баратты.  Мажит  шиӊжаӊдын  айда-жылда  бир  келгенине  кубанган

айыл  аксакалдары  “конуп,  конок  болуп  кеткиле,  союш  кылалы,

Кыргызстандан  да  тууганыбыз  келиптир”,-  деп  көпкө  кармашты.

Бирок,  Мажит  шинжаӊдын  табы  качып,  башы  ооруп  тургандык-

тан көнбөдү. Жаӊы жабылган ысык нанга каймак сүртүп жеп, бир

чыныдан чай ууртап анан баякы селдин ташына толгон сай менен

Бөрү -Токойго кайттык.

Уландысы бар