Categories

Саясат талдоочу Табылды Акеров: Атамбаев жанындагылардын баарынын убалына калышы мүмкүн

Атамбаевдин курал менен коргоном дегени да туура эмес. Анткени, ошентип олтуруп, ал эгер бир нерсе болуп кетсе, анда жанындагылардын баарынын убалына калышы мүмкүн. Мындай ой-пикирин саясат талдоочу Табылды Акеров Майдан.кж  берген маегинде айтты.

Табылды Акеров: “Атамбаев бул билдирүүсү менен коркуп калганын билдирип жатат. Ал мындай болуп кетээрин  күткөн эмес. Мурдагыдай эле ар кимге догурунуп, ар кимди кемсинтип, мазактап жүрө берем деп ойлогон. Парламент аны ооздуктап, балп этмелерин токтотуп, өлкөгө кичине тынчтык алып келели деп, баары биримдикте аракет кылат деп ойлогон эмес. Атамбаев эми гана абалдын өтө татаалдашып кеткенин түшүндү.

Бөөдө өзү менен кошо башка адамдарды да темир тор артына ала кетиши мүмкүн. Эгер Атамбаев курал колдонуп, атышып кетсе, же элди көтөрөм деп аракеттенсе, анда анын күнөөсү мындан дагы оорлойт. Жазасы дагы катуулайт. Аны ал өзү жакшы билет. Ак үйдүн 7-кабатына олтуруп алып, С. Жапаровду, Б. Талгарбеков, Б. Асанов жана башкаларды менин бийлигимди төңкөрүш жолу менен тартып алганы жатат деп, жок шылтоолор менен каматып жибербеди беле. Анда өзү да келме кезекке кептелип камалып кетиши мүмкүн”,-деди.

 
Categories

Каныбек Иманалиев: “Ооба десем уят, жок десем ишенбейсиз.…” (Маек)

Каныбек мырза, силердин үйдө ким кожоюн?

— Кожоюнмун деп эле айта берейин, үйдүн ичинде жубайым, үйдүн сыртында өзүм. Биздин үйдө ар ким өзүнүн жазылбаган озуйпасын, ата катары өз милдетимди, келинчегим эне катары өз милдетин талаш-тартышы жок эле аткарат.— Акчаны ким көп табат, сенби же жубайыңбы?

— Бул маселени жооп берүү мен үчүн бир аз этикага жатпай калат, сыр эле бойдон калсын.

— Эркекке тиешелүү кайсы жумушту берилип жасайсың?

— Чөп чапканды катырам. Башында бел, кол булчуңдары 1-2 күн ооруйт. Анан эле үчүнчү күндөн баштап трактор болуп каласың. Чалгы чаап атканда мээ укмуш эс алат. Денең бийлейт, жыргайт. Чалгы менен шилтеген сайын чөптүн жыты каңылжарды жарып «бурр» деп турат. А мыкты чыңалып, кайрак, бүлө менен жаныгандан кийин чабылган чөптөр ирети менен түшүп атканын көрүп, көзүң тоюп рахат аласың Муздак сууга максымды салып коюп жутуп алсаң… Кыргыз баласы үчүн мындан өткөн кандай рахат бар!

— Өз колуң менен там салгансыңбы?

— Айылга да, шаарга да өз колум менен үй салгам. Аскерден келгенден кийин каникулга туш келдим. Төрт айга жетпеген убакта өзүм жалгыз эки бөлмөлүү үйдү фундаментинен баштап чатырына чейин бүтүргөм.

— Мал сойгонду билесиңби?

-Жок, атабыз «биздин тукумда малга жамандык кылганга болбойт» деп мал сойдурган эмес, кошуна байкени чакыртып сойдурчу.

— Устукандап, кимге кандай жилик тийерин жайгарасың да?

— Бу жагын келинчегим экөөлөйбүз.

— Силердин учурда мектепте атамандык болгонбу?

— Болгон, биз гүлдөттүк окшойбуз. Бир класс жогору окугандар башташып, акырына биз чыгардык. Бул боюнча мен айтсам мактангандык болуп калар, айылга барып, «ким атаман эле?» деп сурасаңыз, баарын төкпөй-чачпай айтып беришет.

— Эркектер менен жакалашып мушташкан учурлар болгонбу?

— Бул ар бир эркектин турмушунда кездеше турган жагдай. Өзгөчө аскерге барганда бирөөнөн таяк жейсиң, таяктайсың өч аласың, сабайсың, акесин окутасың. Муну аскерге баргандар түшүнөт.

— Кыз ала качууга катышкансьңбы?

— Алмаз деген классташыбызга кыз ала качып бергенбиз Гуля деген кыз менен сүйлөшүп жүрүшчү. Рабочий городокто дүкөндө иштечү. Ал алдап эшикке чыгарды. Биз таксиге салдык, айылга ала качып кеттик. Гуля кыз кыялын кылып, «отурбайм, ушу кантип болсун?!» демиш болуп койду. Азыр экөөнөн бактылуу жан жок, жашап жатышат.

— Келинчегиң менен кандайча таанышкансың?

— Бир факультетте окучубуз. Аскерден келип тааныштым, а так экөөбүз теңбиз. Мен 2-курс, ал 3-курста экенде таанышып, адамгерчилигин жактырып, болочок жарым экенин билдим.

— Сулуу кыздарды көргөндө эмне кыласың?

— «Атаңгөрү, ушундай кыргыздын сулуу кыздары көп болсо экен» деп суктанам. Албетте,бирөө үчүн басканы сулуу, кээ бирөөнүн күлгөнү, кайгырганы, кылчайганы, ырдаганы ж.б. сулуулук чексиз. Сулуу эмес аялзаты жок. А мен үчүн аялзаадалык (женственность — авт.) баарынан сулуу.

— «Каныбек мырза, сиз менен таанышсам болобу?» деп кыздар кайрылганбы?

— Ооу, андайлар азыр деле болот.

— Казан-аяк кагышпай койбойт, кызуу кандуулукка алдырып келинчегиңе кол көтөргөн учурлар болгонбу?

— Эстүү аял кол көтөрө электе эле түшүнөт, ага жеткизбейт.

— Кызганасыңбы?

— Жаш кезде болгон, убакыттын өтүшү менен бала-бакыра, неберелер турганда бул маселе жай турмушта орун албай калган.

— «Ала жипти» аттагансыңбы?

— Ооба десем уят, жок десем ишенбейсиз. Илгери кимдир бирөөгө ушинтип суроо берсе «алабы же чалабы, айтор, жаштык-мастык кезде чала-була аттагандай болгом» деп жооп айткан экен.

— Мончонун буусун жактырасыңбы?

— Шыпыргы менен чабынбайм, бассейнде көпкө сууда сүзүп жүрө берем.

— Спорттун кайсы түрү менен шугулданасың?

— Кышкысын лыжа тебем, жыйырма жыл мурун баштагам, азыркыга чейин тебем. Жайкысын сууда сүзөм. Жумасына үч ирет бассейнге барам.

— Элүүдөгү эркек жаш кызды сүйүп калса кантет, сен эмне кылмаксың?

— Биз эми жалындуу жаштык доордон өтүп кеттик окшойт. Бу жерден эч бир опурталдуу нерсе көрбөй эле турам. Однозначно артынан ээрчип кетпейм. Ошончолук эле болсо, кыз таарынбасын деп ыр арнап жазып коймокмун.

Сурат ЖЫЛКЫЧИЕВ

БУЛАК: Азиянюс 

 
Categories

Жол кырсыгына чырмалышкан коррупция

Үстүбүздөгү жылдын 9-майында күүгүм талаш Кемин шаарчасынын чыгышындагы кан жолдо каргашалуу жол  кырсыгы болуп, анда 4 адам бейкүнөө  каза болду. Кырсыкты көргөндөрдүн айтуусунда, ичкиликке тоюп алып эсирген бала жол тартибин одоно бузуп, үзгүлтүксүз  сызыктан чыгып, экинчи жол тилкесинен өтө айдап, каршысында келаткан унаанын сол маңдайын сүзгөн. Натыйжада бир үй-бүлөдөн беш адам (алардын экөөсү  3 жана 15 жаштагы балдар) оор кырсыкка учурап, үчөөсү кырсык болгон жерде жан берген. Сүзгөн унаадагы айдоочунун жанында отуруп бараткан жүргүнчү кыз да ошол жерде мүрт  кеткен. Ушул кырсык боюнча жабыр тарткан үй-бүлөнүн бир тууган агасы Аскарбек Беделбаевдин өз оозунан угууну туура көрдүм.

Аскарбек Беделбаевич, мындай кырсыкты адам башына салбасын. Сиздин бир тууганыңыз Орозбаев Нурлан Беделбай уулу, келиниңиз Жыпаркүл жана бир тууганыңыздын келини Маратбек кызы Милана жана берки сүзгөн жеңил унаадагы айдоочунун жанында отуруп бараткан кызда каза болгон экен. Жабыр тартуучу катары айтсаңыз, кырсыктын себеби кандайча болгон?

 – Өх, мындайды адам баласынын башына салбасын. Бир күндө 3 адамдан айрылдык. Бул кайгылуу окуяны көргөн, билгендер көп болгон. 9-майда күүгүм талаш Кемин шаарчасынын чыгыш жагында ГЭСтин тушунда болуп жатпайбы. Кечке ичкиликке тойгон Ражапов Улук деген, бөтөлкөлөш достору менен Ак-Түздөн бери үч машина болуп жол бою жарыша кубалашып келе берет. Бери жактан жабыркаган жеңил унаадагылар өз жолунун тилкеси менен чыгышты карай бараткан болот. Катуу ылдамдыкта ичкиликке тойгон алиги айбан жол эрежесин одоно бузуп, үзгүлтүксүз жол сызгынан өтүп барып экинчи жол тилкесиндеги өз жолу менен  каршысындагы келаткан унаанын сол маңдайын катуу сүзүп жатпайбы. Натыйжада 4 адам каза болду. Ушул кайгылуу кырсык болгон жерге тез жардамдан да эрте келген Ражапов Улуктун жакын адамдары, заматта окуяларды бурмалоо аракеттерин жасашкан. Автоунаанын ээси Ражапов Улук Кемин шаарчасындагы жолду эксплуатациялоо башкармалыгынын баштагы жетекчисинин эрке уулу, Кемин районунун жакында эле кызматтан алынган акими Дуйшебаев Жумгалбектин иниси экен.

Булар баардык окуянын себебин билишкен, анткени окуя болгондугу жөнүндө беркилер кабарлашат. Ошентип, жасаган кырсыктан кургак чыккылары келишкен. Анткени У.Ражаповдун атасы, агасы, райондук ички иштер бөлүмүнүн жана мамлекеттик автоинспекциянын башчылары баштаган “чиновниктер” заматта жетип келишип, У.Ражаповдун унаасындагы мүрт өлгөн кызды, У.Ражапов отурган рулга олтургуза коюшуп, баласын жашырып калуу максатында окуя болгон жерден тезинен ооруканага алып кетишет да, кырсык болгон жерди эч кимдин уруксаты жок эле заматта тазалап салышат. Эгер алар ак болсо, жол кырсыгын бузбаса, рулдагы жигит ичимдик ичпесе, эмне үчүн ошол жердеги оор абалда жаткан оор кырсыкка учурагандарды ооруканага алып кетишпейт же алгачкы жардамдарын беришпейт. Ал жерге тезинен жетип келгендер атайын көрсөтмө алышканы байкалып турбайбы. Ал жерде көп нерселер суроолуу бойдон кала берген. Мында укук коргоо органдарынын кызматкерлери, окуя болгон жерди текшерүүдө да, экспертизадан өткөрүүдө да иштерди мыйзамга ылайык жүргүзбөстөн, арыдан-бери буйдамалашып, бир саатка жеткирбей сүзгөн унааны жолду эксплуатациялоо башкармалыгынын унаасына жүктөп алып кетишет.

Мындай убакта, биринчи чара кырсык болгон жердеги жабыр тарткандарга тез жардам көрсөтүү керек эле. Андан кийин кырсыкты аныктоо актысы түзүлүп, карталары чийилип, сүрөттөр тартылып, күбөлөрдү көрсөтмөлөрү болушу керек эле да. Андай нерселер болгон эмес бекен?

 – Аларга адам өмүрүнөн да жолду эксплуатациялоо башкармалыгын унаасын жүктөп кетүү жогору турган, алардын аракетинен эле кылмыштын элементтери көрүнүп жатпайбы. Адамдык абийри таза болсо, экинчи унаадагы жол кырсыгынан мүрт кеткен 49 жаштагы Нурлан Беделбай уулу менен жубайы Жыпаркүл, оор жаракат алган 21 жаштагы келини Милана менен 3 жашар кызы жана 15 жаштагы баласы бир саатка чукул жол боюнда кароосуз калбайт эле да. Жалдырап жардам сурап жаткан келинге, анын уулуна жана кызына тезинен эмнеге жардам беришкен эмес? Тез жардам машинасы окуя болгон жерге араң дегенде түнкү саат 21:30 келип, ооруканага  алып кетишет. 5 мүнөттүк жолго тез жардамдын кеч келиши сүйлөшүлгөн нерсе деп түшүнсө болот. Райондук оорукананын врачтары учурунда жардам көрсөтпөгөндүктөн, түн жарымында жабыр таркан машинедеги келин жан берип, үч жаштагы кыз акы төлөнүүчү тез жардам менен Бишкектеги балдар ооруканасына араң дегенде жөнөтүлүп жатпайбы.

– Мындай чоң кырсык болгон учурда, У.Ражаповдун наркологдор тарабынан соо же мас деген аныктамасы барбы?

 – Кептин баары ошондо болуп жатпайбы. Оруканадагы У. Ражаповдун соо же мас экендиги врачтар тарабынан аныктамак турсун, андан кан дагы алынбаган. Алар, шектүү баласын ушунчалык катканга аракет жасаганы айтпаса да түшүнүктүү да. Мындайда өзүнөн өзү суроо берилет, Кемин райондук ички иштер бөлүмүн кызматкерлери кай жакты карап жүрүшөт? – деген. “Азаттык” үналгысына маек берген врач аялдын У.Ражаповго берген суроосунда, “массыңбы десем унчукпай койду” дегенин кантип түшүнсө болот. Эмне үчүн врачтык милдетин так аткарган эмес? Ошол эле түнү башкы врачтын жолдомосу менен атасы баласы У.Ражаповду Бишкектеги № 4 ооруканага алып келип “эч ким кирбесин” деп сакчыларга кайтартып койгону, анын врачка айткан шылтоосу “жабыр тарткандар баламды өлтүрүп коюшпасын деп алып келдим” дептир. 4 адамдын өлүмүн чымын чакпагандай болгон атасына жол болсун. Бул боюнча унаалар кагылышкан сүрөттөрдүн өзү далилдеп турбайбы.

– Райондук ички иштер бөлүмүнүн тергөөчүлөрү тарабынан экспертиза иштерин жүргүзүшпөгөнүнө эмне себеп болгон, же бармак бастым, көз кыстымга барышканбы?

– Бул кырсыкты изилдөө иши тапшырылган  райондук тергөөчү Рүстөм Метеров, кырсык болгон жерде кылдат экспертиза жүргүзүп, камерага жана сүрөткө тартып алуунун ордуна “эки тараптын айдоочулары каза болгондуктан иш жабылат” деп жатпайбы. Ачуу келтире турган жагдай. Эртеси бул тергөөчү “Токмоктогу өлүкканада да ишим көп болуп жатат” деген шылтоо менен түшкө чукул келип, илең – салаң болуп жатпайбы. Жакындары кайгы-муңга чөмүлүп турганда, укук коргоо органынын кызматкеринин кайдыгерлиги, орой мамилеси анын да көрсөтмө менен иштеп жаткандыгы көрүнүп турбайбы. Сөзүм төгүн болбосун, 14-майда адвокат менен ага барганыбызда, анын али иш козгобогондугу, текшерүү иштерин баштабагандыгына күбө болдук. Бул тергөөчүнүн өзүм билемдиги жана ишке шалаакы, кайдыгерлик мамиле жасашынын натыйжасында, жол кырсыгынын катышуучулары  менен күбөлөр  такталган эмес. Эгерде ал мыкты, ыкчам тергөөчү болсо У. Ражаповго барып, андан кийин канды анализ чыгаруу ишин колго алат эле да. Анткендин ордуна, жакын турган Бишкек, Токмок, Кара-Балта шаарлары турса, 16-майда алыскы Караколго кандын анализин эмне үчүн жөнөтөт? Бизге түшүнүксүз. Бул аралыкта кандын анализин чыгаруу, мыйзамдагы ууру Батукаевдин вариантындай алмаштырып жиберсе керек деген шек жаралбай койбойт. Же мындай анализдер Чүй жергесинде жасалбайбы, Р.Метеров Караколдо өзүнө ушундай лаборатория таап алганбы? – деген суроо пайда болду.

– Жабырлануучулардын ар кандай инстанцияга кайрылууга укугу бар да, бул тергөөчүнү сотко бералдыңарбы?

– Биз жабырланган тарап, кайрылууларды баштагандан кийин гана иш Чүй облусунун ички иштер башкармалыгына өткөрүлүп, жаңы тергөөчү иштерди иликтөө алды. Интернеттеги фейсбук, инстаграмда кайрылууларда кырсык тууралуу көптөгөн видеоматериалдар, маалыматтар жана үн кошуулар үзгүлтүксүз түшүп жатпайбы. У.Ражаповдун машинасында каза болгон кыздын уюлдук телефонуна тартылган селфи, ал гана эмес кыздын атасы У.Ражапов качып барып, жашырынып жаткан  № 4 ооруканага барып, анын денесиндеги, төшүндөгү көгала болгон тактарды, рулда олтурган кишинин аварияга мүнөздүү болгон таман сөөктөрүнүн сынышын тартып алышында, анын кылмышкер экенин айгинелеген далилдер турабайбы. Арсыз, абийирсиз жигит өлгөн кыз менен сүйлөшүп жүргөн имиш. Эгерде ал кыз менен сүйлөшүп жүрсө, кайсы бети менен аны өзү отурган рулга отургуза коюп, кара жапканга барат?

Дагы бир жагдайга көңүл бурайын. Жаңы тергөөчү ооруканага келгенче У.Ражаповду авария болгон жерден качырышкандай, ооруканадан да качырышкан. Бирок 16-майда Кеминдеги “Алтын кен” ишканасында кен иштетүүгө лицензия алуу тендерине катышууга балдакчан барган, аны көргөндөр  болгон. У.Ражапов жөн гана изин жашыруу максатында кылмыш күнөөсүнөн качып, ар кандай шылтоолорду издегени менен баари бир чындыктын бети ачылат. Эсирген бала, кайсы каражатына тендерге катышканы балдакчан барат? Мына анын жүзү. 4 адамдын өлүмүнүн убалы кимге, мындайды тескөөдө чындыкты чыгарчу орган адамдары бардыр… Бул жерде жетекчиликте иштеген Ражаповдордун туугандары уюшкан кылмыштуу иштерди жабып, жашырууга жасаган аракеттери ачык көрүнүп, билинип эле турбайбы. Шибегени капка ката албаган сыяктуу, акыйкат эртеби, кечпи өз ордун табат. Ал жерде кошо жүргөндөр, кылмыштын күнөөкөрүн көрүп, билип убактылуу жашырып коюшканы менен, баары бир абийир деген акыйкат аларды тынч койбос. Бүгүн аларга жалдырайт, эртең жароокерленет, бир гана нерсе – адамдын өмүрү менен өлчөнбөс кичинекей тыйынга алдаганга аракет кылышканы менен абийир сотун кантип алдашат, кантип кутулушат?

– Жанагинтип тергөө органдары кайдыгер мамиле жасаганы менен силер тарапта дагы тергөөгө ишине кошумча маалымат топтоп, тергөөгө жардам берейин деген инсандар барбы? Бул боюнча ойлор кандай?

 – Түшкөн маалыматтарга караганда, У.Ражаповдун бул гана эмес, буга чейин бир канча кылмыш ишине кириптер болгону билинди. Биринчиси, жакын досунун унаасын талкалап, досун биротоло майып коляскадан түшпөс кылып, өмүр бою майыпка айландырган. Экинчиси, Орловка шаарынан бир адамды айдап жүргөн унаасы менен сүзүп салып, атасы, аким агасы (башта Орловка  шаарынын мэри) жана коррупциялашкан укук коргоо органдарынын жардамы менен иши жабылып, суудан кургак чыгарып алышкан. Ошол окуяларда ички иштер кызматкерлери тарабынан адилет тергелип, сот тарабынан адилет жазасын алса, бүгүнкү күнү минтип 4 адамдын өлүмүнө кириптер болбос эле. Оор кырсык болгон күнү, У.Ражаповдун компаниясы райондун борборундагы дүкөндөн ичкилик алып, унаасын атырылта айдаганын, сайраңдан кайтканда жарышып келе жаткандыгын көргөн күбөлөр жана видеосүрөттөр сакталып турат. Үч унаанын ичиндегилер туура, калыс жүргөн адамдардын абийири ойгонсо, туура маалымат беришээр. Алардын арасында, райондук ж.б. деңгээлдеги ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери да болгон деген маалыматтар түшүүдө. Адилеттүүлүк менен адам укугун коргоого “ант” бергендердин арасында адамдык сапатын жоготпогон инсандар да бардыр. Каза болгондордун жакындарынын үмүтү ошолордо. Ал эми У.Ражаповдун жанында отуруп келатып каза болгон кыздын убал, сообу кимге? Жаш кыздын он гүлүнүн, бир гүлү да ачылбай У. Ражаповдун күнөөсү менен о дүйнөгө кете берди. Укмуштуунун төөсү жорго демекчи, өлгөн кызды да жөн койбой аны да жаманатты кылганга үлгүрүштү, мындайда “кудай” деп жакаңды гана карманат экенсиң.

Сөзүбүздүн аягында айтыла кетүүчү ой, Кыргыз Республикасынын Президенти С.Ш. Жээнбеков коррупция менен уюшкан кылмыштуулукка каршы аеосуз күрөш жүргүзүп жатканда, Кемин районундагы жергиликтүү мамлекеттик башкаруу органдарынын жетекчилеринин чырмалышып  алышы, 4 адамдын өмүрүн алган кылмыш ишин бурмалап жабууга жасаган аракеттери тиешелүү органдар тарабынан текшерилип, күнөөлүүлөр татыктуу жазаларын алат деген ишеним зор.

Жабырланган тараптар, адилеттик үчүн өз алдынча иликтөөлөрдү жүргүзүшүп, кыйла маалыматтарды топтошконун жана адилеттүүлүк, чындык үчүн аягына чейин күрөшөөрүн билдиришти…

Маек курган – Кайнарбек Бийлибаев

 
Categories

Бийге айланган өмүр

Ар бир адамдын тандап алган кесиби ардактуу эмеспи. Кээде бий өнөрү жөнүндө сөз болгондо, Кыргыз бийи эске түшөт. Ошол бий өнөрүндө жүргөн инсан жөнүндө сөз кылгым келди. 85 жаштын астанасын аттаган Бегалиев Асылбек Рахман уулу ушу кезде 72 жылдык эмгек тажырыйбасын бүтүндөй бийге арнап, тынбай эмгектенип келе жатканына таң берип аңгеме дүкөн курган элем. Эмесе ошол аңгемени сиздерге тартуулайын.

– Агай, сизди тааныганыма 48 жыл болуптур, телефон менен ал акыбылды сурашканыбыз болбосо жолугушпай да кеттик. Алгач  өзүңүз жөнүндө өткөн күндөрдөн кыскача эскере кетсеңиз?

– Кайнарбек иним, жолугалы дегениңе сага ыраазычылыгымды билдирем. Сурооңо жооп катары өткөн күндөрүмдөн бир аз эскерсем, мактана турган деле балалыгым болгон жок. Балалыгым азаптуу күндөр менен коштолду, ымыркайымда атадан эрте ажырап, жетимчилик баштан ѳттү. Эс тартканымда, 1941-жылы калабалуу кан күйгѳн апааттуу Улуу Ата-Мекендик согуш чыкты. Өгѳй атам согушка кетип, үйдѳ чиедей үч баласы менен апам калды. 1942-жылы жатындаш бир тууганымдын бирѳѳсү каза болду. 1943-жылы апам -Үпѳл 37 жашында ачкалыктын айынан ооруп, каза болду. Иним Эсенгелди экѳѳбүз томолок жетим калдык. Ошентип ата-энеден эрте ажырап, бир тууганым экѳѳбүз асыранды болуп чоңойдук. Мени Баш-Карасуу айылына Бегалы чоң атамдын кичи балдызы Огомбай кызы Шарипанын үйүнѳ алып кетти, Эсенгелдини болсо Сарбан айылындагы ѳгѳй атам Белектин эжеси Мария деген колуна алды. Ал жерде жашап жүргѳнүмдѳ, чоң атамдын кызы Асылкан: «Тѳркүнүмдѳн калган жалгызымды «жыт кылып ѳзүм багам, ѳзүм чоңойтом» деп келип, Баш-Карасуудан Кызыл-Аскерге алып келди. Айылда ѳскѳн жаным, ар улуттун элдери аралашкан жерге кѳнбѳй айылымды эстеп, сагынып, ыйлап жүрүп араң кѳндүм. Ошол жылы күзүндѳ окуу башталды, 2 – класста окуп калгам. Мугалим эже окугандарды каттап жатат, ата ысымым менен атымды сурап калды, «Асылбек» дедим. Бир бала: «Калп айтат, эже! Мен кошуна жашайм, аты Алтынбек, фамилиясы Бегалиев – кулактын тукуму» деп калды. Эжебиз ошол жерден ата, энемдин бары жогун сурап, кимдикине жашаарыма чейин тактады. Суроосуна жооп бере, «Асылкан апамдыкында жашайм» десем. Балдар дагы күлүп, «Калп айтат, жетим бакма бала» – дешип чурулдап жиберишти. Менин ызалаганымда байкаган эже, эркелетип соороткондой мамиле кылды: «Фамилияңды Бегалиев деп коёлу, атыңдычы?» дегенде, «Асылбек» дедим. Эже дагы: «Эмнеге Алтынбек эмес?» дегенине. «Балдар «кыз, кыз, алтын, алтын» деп шылдыңдай беришет» десем, отурган балдар дагы дуу күлүп жиберишти. «Болуптур, алтын болбосоң, асыл бала бол жолдош Бегалиев Асылбек!» – деп, окуучулардын тизмесине эч кандай документтим жок эле каттап салды.

– Мен Т.Сатылганов атындагы филармониянын эки жылдык эстрадалык студиясында окуп жүргөнүмдө, сизден эки жылдай бий өнөрүнөн сабак алып калбадымбы, ушул бий өнөрүн тандап алганыңыз жөнүндө айта кетсеңиз?

– Бала кезден эле окууга болгон дитим чоң болду. Кудай-таала өмүрүмдү бий өнөрүнө байлап койгон экен. Бий ѳтѳ татаал искусство экенин балалык убагымда кайдан билем, бирок окуп калдым. Окуу жайда 7 бала, 17 кыз балет классында окуйбуз. Балет десе эле көбү жылаңачтанып алып бийлешет деп түшүнүшөт, балет бул бир чоң окуяны баяндаган музыкалык жанр. Музыка коштоп, музыка менен кошо окуя жүрүп турат, музыканы бир аз эле укпасаң ритмден чыгасың, кѳрүүчү сенин бийиңди ритмсиз жакшы кабыл албайт, андан башка шеригиңди бушайманга саласың. Мен бийчиликте окуп жүргөнүмдө, окуган кыздардын арасында Инга Левченко деген бар эле. Кийин ал Москвадан жогорку окуу жай – ГИТИСти бүтүрүп, балетмейстер-мугалим болуп Кыргыз опера жана балет театрына келди. Эмгек жолум 1951-жылдан башталып, опера балет театрында спектаклдерге катышып, иш тажырыйбам күндөн-күнгө арта берди. Алгачкы бийден иштеп тапкан биринчи айлыгыма апама маасы, кѳлѳч, чоң жоолук алып бергеним эсимен такыр кетпейт.

– Алгачкы эмгек жолуңузду опера балет театрында баштаптырсыз, кимдер менен чогу иштедиңиз, ушу кезде кандай ийгиликтерге жетиштиңиз?

– Алгачкы устатым, атактуу улуу талант Бүбүсара Бейшеналиеванын классында тарбия-таалим алдым. Ал тургай ар кайсы балеттердин массовкаларында ѳз устатым менен бирге бийлеген күндѳрүм да болду. «Травиатта» спектаклинде Бүбүсара эже жана кадимки Махмуд Эсенбаев менен бирге бийледим. Советтик Армиянын катарына чакырылганымда, Чита шаарында аскердик милдетимди ѳтѳп жүрүп Орто Азия аскер округуна которулдум. Бир жылдан кийин Чымкент шаарындагы авиациалык аскер полкуна которулуп, ал жерде аскер бий ансамблин түздүм. 1957-жылы Казакстан республикасынын ѳздүк кѳркѳм чыгармачылыгынын кароо-конкурсунда «Мерген» деген бийди жеке бийлеп, лауреат болуп жатпайымбы. Ошондо Кыргызстандан барган искусство чеберлери, «сен бул казактардын арасында эмне кылып жүрѳсүң, ѳзүңдүн кыргызың турса» дешип, мени ошондо Кыргызстанга чакырышкан. Ошол жылы, жай айларында мен жетектеген бий ансамбли Москвада ѳткѳн Бүткүл дүйнѳлүк жаштардын жана студенттердин IV фестивалында катышып, бий ѳнѳрү боюнча Казакстандын лауреаты болуп, андан тышкары СССРдин бир канча шаарларына концерт тартууладык. Казакстанда жүргөнүмдө жогоруда айтылган сөз менин жигиттик намысымды ойготту көрүнөт. 1957-жылы ѳз эл-жериме кайтып келип, Т.Сатылганов атындагы филармонияда жаңы түзүлгѳн Мамлекеттик элдик бий ансамблине солист болуп ишке алындым.

1958 жылы Москвада ѳткѳн Кыргыз адабиятынын жана искусствосунун он күндүк декадасына катыштым. Ошол эле жылы Кыргыз Элдик бий ансамбли Омск шаарынан тарта Владивостокко чейин бир айлык гастролдо болуп, кыргыз искусствосунун кесиптик бий ѳнѳрүн тартууладык. 1967 жылы, II Бүткүл Союздук шайырлардын конкурусуна (маданий уюштуруучулар) катышып, лауреат болдум. СССРдин эл артисти И.А.Маисеевдин жетекчилигинде ѳткѳрүлгѳн элдик бий топторунун Бүткүл Союздук кароо-сынак конкурусунда кыргыз бий тобунун коючу-балетмейстери болдум. 1974 жылы Москвада ѳткѳн Союздук республикалардын мектеп окуучуларынын ѳздүк-кѳркѳм бий топторунун кароо-сынагынын балетмейстери, Кремелдин Съездер Сарайында СССРдин 60 жылдык юбилейлик чоң гала-концертинде катышуучу катары – Кыргызстандын концерттик программасынын коючу-режиссеру, кѳркѳм жетекчиси, балетмейстери болдум. 1959 жылы Мамлекеттик элдик бий ансамблин жетектеп, искусство залкарлары: С.Кийизбаева, К.Чодронов, А.Мырзабаев, С.Токтаналиев жана башка ѳнѳрпоздор менен Монгол Элдик Республикасында эки айлык чыгармачылык гастролдо кыргыз искусство – маданиятын чет ѳлкѳгѳ таанытып кайттык. Андан кийин маданият тармагынын ар кандай кызматтарында иштедим. 1961жылы Маданият министрлигинин буйругу менен А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрына, балет артисти болуп которулуп, 1963 жылга чейин иштеп, 1963 – жылы Эл чыгармачылыгын республикалык үйүнүн хореография бѳлүмүн жетектедим. М.Күрѳңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында, Т.Сатылганов атындагы филармониянын концерттик бѳлүмүн жана жаңы уюшулган эки жылдык эстрада-фольклордук студиясын жетектеп, ушу күндѳ окутуучулук кесибимди аркалап, нечендеген жаш бийчи муундарды, артистерди даярдап тарбия берип келе жатам.

– Эмгек жолуңуз бий менен башталыпыр, бийи жөнүндө сөз козгойлу. Алгачкы кыргыз бийи качан башталган жана ага алгач чыйыр салган адамдарды кошо айта кетсеңиз, кимдер болду эле?

– Жакшы суроо болду, көптөрү ушул жөнүндө таптакыр сөз кылышпайт. «Кыргыз бийи» деген китеп чыгыптыр, ал жерде таптакыр кыргыз бийине тиешеси жок адамдар кирип калган. Кыргыздын элдик фольклордук бийи жөнүндө сөз кылышы керек эле, андай жерин ал китептен таптакыр жолуктура алганым жок. Илгери ушул эле Чоң Алыш деген жерде Алтымыш деген бийчи комуздун коштоосунда «Бакшы бий» деген бийди бийлечи экен. Ал бийлегенде боз үйдүн керегеси менен түндүккө чейин чыгып, кайра жерге түшүп, укмуштуудай кыймылдарды жасап, качан гана комузчунун комузунун кыл үзүлгөндө токтотчу экен. Ал эми Совет доорундагы Кыргыз бийине келсек, алгачкы чыйыр салып негиздөөчүлөрдүн бири Гофман деген хореограф болгон. Ушул адамдын алгачкы демилгеси менен Кыргыз бийи башталат, анын жолун уланткан Изебаев Абдыбакир болду. А. Изебаевдин Кыргыз бийине эмгеги зор десем аша чаппасмын. Анын сунушу аркылуу кийинчирээк Кыргыз бийи ансамбли түптөлүп, аны жетектеген балетмейстирлер – Н. Тугелов, С. Кабеков, Т. Шаршеев, Табытаев, М. Асылбашевдер болушту. Булардын ичинен А. Изибаевди баса айткым келет, себеби анын эмгектери мактоого татырлык. «Манас – 1000» де А. Изебаев, «Кыргыз бийи бийлениши керек» деген маселени көтөрүп, алгачкы демилгечи болуп, бул демилгени Маданият министрлиги колдоого алып, ага жетекчи издешип калганда А. Изебаев «жетекчиликке А.Р.Бегалиев жарайт» деп мени сунуштайт. Ошондо мага тапшырылган ишти жоопкерчилик менен аткарып, 700 баладан турган бий ансамблине жетекчилик кылдым. Ал адамдын сунушуна да себеп бар эле. 1980-жылы мен жетектеген Кыргыздын ыр-бий ансамбли Союздун убагында Москвалык балетмейстер И.В. Годенко менен бүткүл Союздук бий ансамбль менен бирге иштешип, олимпиадачыларга бир канча бийчилерден турган чоң программадагы концерт туртуулаганбыз. Ошодон тарта Республикалык кандай гана чоң иш-чаралары болбосун, жооптуу концерттик программалар болбосун Маданият министрлиги мени ар кылдуу талант дешип, коючу режиссер, биринчи маданий уюштуруучу катары тааныша турган. Алардын айтуусунда «А. Бегалиев суроо-талаптарды жооптуу жана жогорку деңгээлде аткарат» дешип мага көбүрөөк тапшырып калышкан. Дегеле, Кыргыз маданиятына жана кыргыз бийин улантуучу катары үлүшүм бар деп айтсам ашыктык кылбайт, ошо кездин болгон чындыгы. Кошумча айта кетүүчү нерсе, Республикада алгач «Балл бийлери» конкурсу болуп, ушул конкурста «Ай эжеке» деген 6 өнөктөн турган бийдин коючусу болгом, ошо күндөн баштап Кыргыз бийи «Баллдык бийлер» арасына кошулуп келатат.

– Кыскасы, «Кыргыз бийлери», «Балл бийлири» дегендин баштоочуларынын бири деп айтсак жарашат экен да?

– Кандай айтсаңар да чындык, эмгегим бар.

– Союз убагында Республиканын ар кайсы райондорунда ыр-бий ансамблдери абдан жайылып кетпедиби, ошого эмне себеп болду эле, кыскача гана токтолсоңуз?

– Ал кезде Маданият министри Күлүйпа Кондучалова эле. 1971-жылы, Маданий министрликтин буйругу менен мени министрликтин аппаратына которушкан. Анда менин аткара турган кызматыма дагы, республикалык маданият кызматкерлеринин билимин ѳркүндѳтүү боюнча курстун жетектѳѳ милдети жүктѳлгөн болчу. Ѳлкѳбүздѳгү маданий очоктордун жетекчилери, райондук маданият бѳлүм башчыларынан баштап айылдык клуб, китепкана, эс алуу парктарынын жетекчилерине чейин он күндүк, бир айлык практикалык-методикалык семинар-кеңешмелерди байма-бай ѳткѳрүү болду. Министрликтин аппаратында дагы жооптуу бир кызмат мага жүктѳлдү, анда тапшырылган жооптуу милдеттин ѳтѳсүнѳ чыгыш керек болду. Ар кайсыл райондордун ѳздүк кѳркѳм чыгармачылыктарын түзүүдѳ, ѳзүмдүн кѳп жылдык тажырыйбамда ыр-бий ансамблдерин уюштуруу колумдан келерине кѳзүм жетти. Ошентип, жер-жерлерде ыр-бий ансамблдерин түзѳ баштадым, ар бир район ыр-бий ансамлдерин ѳзүнчѳ атап алышты. Бул тажырыйбам бүтүндѳй республикабызга тарап, биринен кѳрмѳкчү, экинчисине ѳтүп кеткен. Ошондон улам областык, райондук жетекчилер Маданият министрлигин аттап ѳтүп, түздөн-түз Борбордук Комитетке чейин кайрылып, мени жер-жерлерде ыр-бий ансамблдерин түзүүгѳ жардам берүүсүн ѳтүнгѳн кайрылуулар күчөп кеткен.

– Сөзүңүз кур болбосун, так маалыматтарды келтире кетсеңиз?

– 1978-жылы, Ысык-Кѳл обласынын Чолпон-Ата шаарында түзүлгѳн «Ак Куу» ыр-бий ансамбли, 1980-жылы Москвада ѳткѳрүлгѳн «Олимпиада – 80» аттуу, курамы 130 кишиден турган бийчилердин кѳркѳм жетекчиси болдум. 1982-жылы, Талас обласынын Кара-Буура ройонунун фольклордук «Жылдыз» ыр-бий ансамбли, Бакай-Ата районунун Чалдывар 8 жылдык мектеп-интернатында республикада биринчи болуп түзүлгѳн балдардын «Бүчүр» ыр-бий ансамбли. 1983 жылы, Ош обласынын Совет районунун элдик фальклордук «Тоо-Булагы» аттуу ыр-бий ансамбли. 1984-жылы, Чүй обласынын Кара-Балта шаарынын «Гүл Ѳмүр» аттуу фальлордук ыр-бий ансамбли. 1987 жылы, Нарын обласынын Кочкор районунун «Шаттык» ыр-бий ансамбли. 1997- жылы, Аламүдүн райондук «Арашан» аттуу тобу. 2003-жылы, Баткен обласынын юбилейине арналган кѳлѳмдүү, сюжеттүү, театрлаштырган майрамдык оюн-шоок концерттерине бүтүндѳй коючу-балетмейстердик, режиссерлук кызматтарды ѳтѳдүм. Борбор калаабыздын кѳптѳгѳн оюн-зоок программаларына режиссердук кылдым. Мындан башка, «Бий жетекчилерине жардам», «Бий коюнунун ыкмалары», «Кече бал бийлери» аттуу китептеримди, маданият очокторуна арналган эмгектерди жаздым.

– 70 жылдан ашык өмүрүңүздү Кыргыз маданиятына арнаптырсыз, анын ичинде аркалаганыңыз бий өнөрү экен, сиздин ушунчалык эмгегиңизди баалап мамлекеттик наамдардан бериштиби?

– Мен ѳзүм наам үчүн үзүлүп, жулунуган жан эмесмин. Кээ бирөөлөр барго, мен минтип койдум, антип койдум, тигинтип койдум деген. 70 жыл бою тынбай эмгек кылып келдим, мага бул наамды бергиле деп эч бир мекеменин эшигин жыртканым жок. Эки жолу КР Жогорку Советинин Грамотасы, 1971-жылы Юбилейдик медаль, 1984-жылы СССРдин Эл агартуу отличниги, 1985-жылы Маданияттын эмгек сиңирген ишмери, 1988-жылы СССР жана ВЦСПСтин Маданияттын отличниги, 2005-жылы Маданияттын эң мыкты кызматкери деген медалын беришти.

– Азыр, маданиятка опол тоодой сиңирген эмгектер сыртта унут калып, көңүлдүн баары популярдуулукка багыт алып, наамдарды берүү, алуу жагы жеңил-желпи, оңду, солду болуп жең учунан чечилип жатат дегендер көп да. Калк айтса, калп айтпайт демекчи, буга оюңуз кандай?

– Суроону абдан туура бердиң. Башкаларын билбейм, мен өзүмө байланышканды эле айтайын, маданият тармагында ушунчалык көп кызмат өтөдүм. Мен ишенчээк адаммын, адамда капачылык кайдан пайда болот? Капа болгонум, мага наам жѳнүндѳ бир канча жолу «Кайрылуу» каттар Маданият министрлигине жолдонду деп айтышты, мен ишенип жүрө бердим, бирок бирда жолу жооп ала алганым жок. Айтышып койгондон кийин үмүттѳнѳт экенсиң. Акыркы 27 жыл ичинде Маданият министрлиги эки жолу кыскарылды, бул тарых, ушул жылдар арасында ого эле кѳп министрлер алмашты. Менин эсимде жүргөн болгон ишти эле айтайын, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер Мелис Шаршенбаев бир чоң жыйында айтып маселе көтөрүп, сунуш киргизди. Анын айтуусунда, «Күлүйпа Кондучалова узак жылдар бою Маданият министрлигин жетектеп, кандай гана ийгиликтерди жаратпады. Ушу адамга «Эл баатыры» деген наамды эмнеге ыйгарбайбыз» деген. Мына ушул эжеге пенсияга чыкканындан 30 жылдан кийин эстешип, ошондо да талаш-тартыш болуп жатып «наамды» араң беришпедиби. Ал адамга ушундай мамиле жасап жатканда, Асылбек Бегалиевди кайдан ойлосун деген ой келбей койбойт экен…

Ушул маектен кийин, айта турган ой. Чагылгандай чарт этип чыгып, кайра кыска мөөнөттө жалп этип өчүп калган популярдуу ырчылык менен маданиятка узак жылдар бою эмгек кылган адамдын асман менен жердей айрымасы бар экенине ынандым. Кыска мөөнөттүн ичинде ар кандай наамдарга жетип жаткандарга салыштырмалуу, маданиятка 70 жыл бою узак эмгек кылып келген инсан Асылбек Рахманович Бегалиев унут калып баратканы, албетте жакындан билген адамдарды таң калтырбай койбойт. Асылбек Бегалиев агай кутман куракка келсе дагы, али сынынан кетпей, кубаттуу, эрктүү, эмгекчил экенине баа жок, дагыда эмгектенип жаткан кези. 85 жашка келгенине карабастан, ушул кезде да жаш балдар менен стдунттерге эстетикалык рахат тартуулап, бий сабагынан сабак берип келет. 70 жыл бою тынбай кыргыз маданиятына сиңирген зор эмгегин баалап, Өкмөт жана Маданият министрлигик Асылбек Рахманович Бегалиевдин көзүнүн тирүү кезинде «Кыргыз Республикасынын эл артисти» деген ардактуу наамды ыйгарышса, нары өрнөктүү да, үлгүлүү да болор эле деген ойду айткым келди. Мындай узак – 70 жыл бою бий өнөрүн аркалап, маданият тармагында үзгүлтүксүз, үзүрлүү эмгектенип келген Кыргыз республикасында жападан жалгыз адам Асылбек Бегалиевдир, а балким дүйнө жүзүндө жалгыз болуп жүрбөсүн…

Сөзүмдүн соңунда, Асылбек Рахманович Бегалиев агайдын агайдын үй-бүлөсүнө, өзүнө ден соолук каалоо менен бирге үмүттүү ойлор менен аяктагым келди…

Кайнарбек Бийлибаев

 
Categories

Турсунбек Акун: Атамбаев көзөмөлдөбөсө бир сутка ичинде Батукаев качып кете алмак эмес

Мен журналисттерге маек бергенде, баарына айтып келатам. Батукаевдин чыгарылышы боюнча биринчи кезекте Атамбаев күнөөлүү. Мындай пикирин мурдагы Акыйкатчы Турсунбек Акун “АЗИЯnews” гезитине берген маегинде айтты.

Турсунбек Акун: “Дагы айтам, ошол кездеги мамлекет башчысы өзү башында туруп, ушу ишти көзөмөлдөбөсө, бир сутка ичинде бардык операция бүтүп, крим төбөл качып кете алмак эмес. Бул иш ошол учурдагы президенттин гана макулдугунун негизинде ишке ашкан”,-деди.

 
Categories

Турсунбек Акун: “Шамил Атаханов Атамбаев тууралуу бир нерсени айта албай жатат.”

–  Батукаев боюнча  иш аягына жетпей, чала-чарпык бойдон калып кеткен. Парламент чечим чыгарган, президент, өкмөт эч кандай чара колдонгон эмес. Жазалансын деген 22 кишинин 21и жазаланган жок, бир гана мен кызматтан алындым. Батукаевдин иши боюнча ким күнөөлүү экени билинбей калып кеткен. Бул бийлик ушул ишти жандандырып, аягына чыкканга аракет кылып жатканына сүйүнүп жатам. Азамат деш гана керек. Мында Атамбаевден өч алайын же камайын деген максат жок.

– Батукаевди бошоткон Нарындан кеткен жол Атамбаевге алып барабы?

– Бул жол түз эле Атамбаевге барып такалат. Кыргызда “Балык башынан сасыйт” деген сөз бар. Батукаевди Атамбаев өзү кетирбесе, башында туруп көзөмөлдөбөсө, сот дагы чечим кабыл ала алмак эмес, паспорт дагы жасалмак эмес, Рысалиевдин командасы коштоп келмек эмес, врачтар өлүп калат деген диагноз коймок эмес, аэропортко алып кетчү самолёт учуп келмек эмес. Бул алындын ала сүйлөшүлгөн, пландалган, Атамбаев башында турган иш. Ошондуктан, биринчи кезекте жоопкерчиликке Атамбаевди тартып, андан кийин мамлекеттик органдардын кызматкерлери кетиши керек.

– Ошол кезде вице-премьер-министр болуп, күч структураларын көзөмөлдөгөн Шамиль Атаханов маек берип, бул иште таза экенин, маселени чечүүдө күчү жетпей турган болгонун айтты. Сиз ишендиңизби?

– Шамиль Атахановду актанып, кыйкырып жаткан адамдарга караганда бир топ жогору турган адам деп эсептейм. Бирок, “Менин, баламдын буга тийешеси жок” деп актанганына ишене албайм. “Куловго таң калам, Атамбаев менен сүйлөшкөн сөзүнүн баарын коомчулукка кантип чыгарат?” деп айтып жатпайбы. Анын маегин дыкат окуп чыктым, Атамбаев тууралуу бир нерсени айта албай жатат. Айтканга духу жетпей турат.

– Кулов ““Феликс Шаршенбаевич, Батукаев тууралуу ар кандай сөздөр айтылып жатат. Сиздин оюңуз кандай?” деп айтып калды. Аны бошотуп жибербедиби, эми менден эмне үчүн сурап жатасыз?- дедим. Атамбаев “Мага вице-премьер-министр Шамиль Атаханов келип, “ Батукаев оорулуу, ал эч кимди өлтүргөн эмес. Бул жакта калса эки “мыйзамдагы уурунун” ортосундагы тиреш күчөйт. Эгер ал эч кимди өлтүрбөсө, оорулуу болсо бошотуп жибербейлиби? ” деп суранды. Мен андай болсо карап көргүлө деп макул болгом” деп айткан” деп мага маек берген. Шамиль Атаханов экс-президент Атамбаевге кирбегенин айтты. Кимиси өлүмүш болуп жатат?

– Атамбаев өлүмүш болууда. Ал киши Атахановду, Сагинбаеваны, Рысалиев баштаган министрлерди курмандыкка чаап жатат. Атаханов жөн гана “Винтик” да. Вице-премьер-министр эмнени чече алмак эле? Ошондуктан, Атамбаев камалышы керек. Атамбаевди камай албаса чоң нааразычылык жаралат. Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитовдун өзүнө күч келет. Мен Атамбаевдин кандай тийешеси бар экенин далилдегенге аракет кылам.

– Сизге Бусурманкул Табалдиев эмне деп кайрылган?

–  10-апрель күнү үйдөн жумушка келатсам, “Акипресстен” бир кыз телефон чалып “Байке, сиз Батукаевдин чыкканын уктуңузбу?” деп сурады. Ооба, уктум дедим. “Грозныйга учуп кеткенинчи?” деди. Жок, учуп кетиптирби?-деп таң калдым. Кабинетке келсем телефон шыңгырады. Бусурманкул Табалдиев Беркутович экен. “Турсунбек Акунович, бир өтүнүч. Кечээ учуп кеткенин уктуңуз да” деди. Азыр уктум, аны неге кетирип жибересиңер?!- дедим. “Батукаев боюнча комментарий берип коёсузбу? Башка чиновниктерге журналисттер чыкса, алар телефонун өчүрүп, бир нерсе айткандан качып жатышат. Маалыматтык согуш катуу болууда. Сиз айтып койбойсузбу?” деп суранды. 10-15 мүнөт өтпөй эле журналисттер кабинетиме камералар менен кирип келишти. Бул атайын даярдалган. Мени “крайный” кылгысы келишкен. Табалдиев “Эми, сиз түшүнөсүз да” деп, тиги киши айтып жатат дегендей кылды. Атамбаев суранып жатканын билдим.

– Бул иштин башында Атамбаев өзү турган болсо, ким көзөмөлгө алып турган?

– Атамбаев башында турган, көзөмөлдөгөн президенттин аппарат башчысы Данияр Нарымбаев болгон. Муну эч ким айта элек. Табалдиев президенттик аппараттын коопсуздук, коргонуу бөлүмүнүн башчысы болчу. Данияр Нарымбаев экөөбүз классташпыз, бир мектепте окуганбыз. Ал менин журналисттерге ачык экеними жакшы билет. Атамбаев, Табалдиев, Нарымбаев үчөө сүйлөшүп, Турсунбек Акунду айттырабыз дешти да.

– Атамбаев менен Нарымбаев экөө ушул иштин башында турганы тууралуу далил барбы?

– Сенден эч нерсени жашырбайм да, аны өзүң деле билесиң. Бир фактыны ачык сага айтайын. Данияр Нарымбаев менен жолуккам. Данияр, Болот Шер баштаган депутаттык комиссия “Табалдиевди ким айттырганын айтып бер” деп жатышат, эмне кылайын, айтайынбы?- десем, “Туке, биз сени алып калабыз. Айта көрбө. Атамбаев өзү Батукаев боюнча баарын көзөмөлдөп жатат, баары Атамбаевдин көзөмөлүндө…” деп жалдырап жиберген. Нарымбаев менен жолугуштурса, анын көзүнчө ушуну айтып бере алам.

– Суракка бардыңызбы?

–  Бардым, 5 саат сурак бердим. Баарын айтып, көрсөтмө бердим.

Маектешкен Наралы Асанбаев

 
Categories

Куткаруучу Н. Мергенбаев: Чөккөн адамдын тизеси колума урунганда коркуу сезимдер пайда болгон

Каарманыбыз көптөгөн кырсыктарга аралашып, адамдарды оттон, суудан сактоого далай жолу катышкан. Жүрөгүндө жалыны бар, “Сактоо, коргоо, жардам” деген ураанды бек сактаган, учурда 2 баланын атасы, ӨКМдин Республикалык өзүнчө №2 мобилдик куткаруу отрядынын командири Мергенбаев Нурсултан Жусупбаевич менен маек.

—   Мага өтө таасир берген, куткаруучу болуп иштегенден бери эң эле көз алдымдан кетпей, эсте калган окуя – бул,  2017-жылдын 29-апрели күнү Ош облусунун Өзгөн районунун Аюу айылында болгон жер көчкү апааты. Көчкүнүн алдында калган адамдарды издөө иштерине катышканмын.  Каза болуп калган адамдарды жер көчкүнүн астынан өзүң казып алып чыккан учурларда башкача коркуу сезимдери пайда болгон. Катуу коркуу болгон. Анда мен жаш куткаруучу болуп, көп нерсеге даяр эмес болчумун. Ал мезгилден бери  моралдык психологиялык жактан даярдыктан өтүп, кыйла чыңалдык.  Психологиядан окутканда бизге “Өлгөн адамдан коркпо, тирүү адамдан корк”  деп үйрөтөт. Учурдан пайдаланып, ушундай кырсыктарды болтурбоо үчүн кооптуу жайда жашаган жарандардын министирлик тарабынан берилген эскертмелерге кайдыгер карабай, өз өмүрүн тобокелген салбоосун суранат элем.

— Сууга чөккөн адамды куткарууда кандай сезимдер пайда болот? Куткаруучулардын жазды жаз дебей, кышты кыш дебей сууга түшүп издөө-куткаруу иштерин жүргүзүп жүргөнүн көрөбүз?

—Туура айтасыз, сууга чөккөн адамдын жакындарынын сыздап ыйлаганын көргөндө коркуу, үшүү сезимдери жоголуп, эң негизги максат – адамды табуу болуп калат.  2018-жылы Кызыл-Кыяда суунун астынан адамды алып чыканмын.  Ал адам сууга чөккөндөн кийин бизге кабар беришкен, түнкүсүн суу астына киргенде суунун астындагы сезим башкача.. дем алган абаң да… караңгыдагы суу алдындагы караңгылыктын коркунучу да башкача сезилет…. Биринчи эле чөккөн адамдын тизеси колума урунганда башкача коркуу сезимдер пайда болгон. Суудан алып чыккандан кийин кадимкидей эле болуп каласын. Кошумчалай кетсем, куткаруучулардын ден соолугуна кам көрүү максатында жылына 1 жолу жумуштан прафилактикалык даарылануудан  өтөбүз.

—     Куткаруучу болуш үчүн негизги кандай сапаттарга ээ болуш керек?

—         Куткаруучулук — ардактуу кесип.  Жүрөгүнөн  “ Мекениме кызмат кылам”  деген патриот болуусу зарыл. Абдан токтоо, сабырдуу билими жогорку, физикалык, моралдык, психологиялык жактан күчтүү, эрктүү адам гана куткаруучу боло алат. Мындан сырткары үзгүлтүксүз окутуулар болуп турат, кунт коюп жакшы окуш керек.

—       Ары түйшүктүү, ары жоопкерчиликтүү куткаруучулук жумушуңузга албан-албан ийгиликтерди каалайбыз. Жергебизде бөөдө кырсыктар болбосун. Куткаруучуларга-даңк!

“Сактыкка кордук жок” деп, бекеринен айтылбаса керек, ар бир жараныбыз кооптуулукка көңүлкош карабаса, бул адамдардын өмүрүн сактап калуу менен барабар деп ишенебиз.

ӨКМдин басма сөз кызматы

 
Categories

Шарабидин Токтосунов: “Саясий негизде соттолгондор саясий негиз менен бошотулуш керек”

– Шарабидин мырза, сиз 23-апрель күнү Жогорку Сотто С. Жапаровдун ишин караган сотторго ишенбөөчүлүк көрсөттүңүз. Эмне себептен? Шек санаган жүйөөңүздү түшүндүрсөңүз?

– Соттук отурумга төрагалык кылуучу Жогорку Соттун судьясы Лепес Темирбеков отурум башталганда эле мыйзамдын талаптарын, соттун процедураларын бузуп баштады. Биринчи соттун курамын тааныштырыш керек болчу. Соттун курамына ишенбөөчүлүк барбы же жокпу деген талаптырды сураш керек эле. Ал процесске катышкан адвокаттарды текшерип туруп эле, ишти “кандай өтүнүч, толуктооңор бар?” деп баштап кирди. Ишти кайсыл судьялар карап жатканын, кайсыл прокурор катышканын бизге тааныштырган да жок. Эгерде мыйзамды билбеген, процедураны өзү каалагандай алып барган сот адилеттүү чечим чыгарып бергенге жарайбы? Ушунун өзү чоң суроо. Мындан сырткары, Лепес Темирбеков Садыр Жапаров, Камчыбек Ташиев, Талант Мамытовдор соттолуп жаткан кезде дагы Жогорку Сотто баяндамачы судья болгон. Соттолуп жаткандардын эч кандай күнөөсү жок экенин далилдер көрсөтүп, Бишкек шаардык соту туура чечим чыгарган камалгандарды актоо өкүмүн бузуп, мыйзамдын талаптарын одоно түрдө тебелеп, бизди түшкө эс алууга да чыгарбай, өтүнүчтөрүбүздү карабай, өздөрү каалагандай калчап, мурунку бийликтин буйругун аткарган өкүм чыгарган. Мына ошол судья бул иш боюнча адилеттүү чечим чыгарат деп ким ишенет? Туура чечим чыгарган Бишкек шаардык сотунун судьялары Курманкул Зулушев менен Медет Сакиевдин үстүнөн жай аныктама чыгарып, алардын кызматтан бошошуна себепкер болду. Эл кимдин ким экенин билет экен. Курманкул Зулушевди Жогорку Кеңешке депутат кылып шайлап коюшту. Бүгүнкү күндө парламенттеги активдүү депутаттардын бири, көпчүлүк мыйзамдардын демилгечиси Зулушев болуп жатат. Ошондой акыйкат чечим чыгарган адамдарды жок кылганга жардам берген судья акыйкат чечим чыгарарына көзүм жетпей, ага ишенбөөчүлүк көрсөттүм.

– Парламентте отчёт берген башкы прокурор Өткүрбек Жамшитовдун Садыр Жапаровдун ишин кайра башынан карап чыгууга каршыбыз деген пикири сотторго өкүм болуп калган жокпу?

– Азыркы соттор деле өз алдынча өкүм чыгара алышпайт. Саясий негизде соттолгон адамдардын баары саясий негиз менен бошотулуш керек. Мыйзам жолу менен десек, ал иштебейт. Камап жатканда эч бир мыйзамды карабай, каалагандай чечим кабыл алышат дагы, чыгарууга келгенде мыйзамды бетке тутуп калышат. Себеби, мыйзам бул учурда иштебейт, жөн гана шылтоо болуп берет. Мына, биздеги адилеттүүлүк. Мыйзамсыз камалдыбы, аны саясий чечим менен чыгарса туура болмок.

– Атамбаев өзү каматкан Садыр Жапаровдун иши кайра каралышына каршы эместигин билдирди. Анын бул оюн Жапаровдун адвокаты кандай түшүндү?

– Атамбаев өзү бийликте турган учурда соттор туура эмес чечим чыгарганын азыр жон териси менен сезип жатат. Өзүнүн азыркы абалын билип туруп, Жапаров, Текебаевдин иши акыйкат каралсын дегенге мажбур болууда. 23-апрелдеги сот отуруму коомчулукка ачык болгондуктан, менин талаптарым туура экенин, отурумга төрагалык кылуучу Лепес Темирбеков мыйзамдын талаптарын бузганын эки судья туура деп тапты.

– Атамбаевди президент болуп туруп укпады, билген эмес дегенге кошулгандай болуп жатасыз го? Жапаров абакта кескиленип, кансырап жатканын президент уккан эмес дейсизби?

– Мен Атамбаев уккан эмес, билбеген дегендерге кошулганым жок. Тескерисинче, ошондой сөздөрдү айтып, бүгүн Атамбаевди гумандуу көрсөткүсү келип жаткандарга күлкүм келип жатат. Атамбаев Жапаровдун ишин, абакта кандай негизде жатканын укпады деген нонсенс. Президент болуп турган кезде өзү “Жапаров бийликти басып алууга аракет кылган” деп айтып жүрбөдү беле.

– Жапаров менен Текебаевдин тарапташтары «Атамбаев камалсын» деген ураан менен чыгып жатышат. Атамбаевди камоого далилдер жетиштүүбү?

– Атамбаевди камоого 100 пайыз далилдер, мүмкүнчүлүктөр бар. Аны камоо же камабай коюу бүгүнкү бийликтин колунда.

Булак: “Жаңы Ордо”

 
Categories

Камчыбек Ташиев: Бабанов менен бир чечимге келген жокпуз

– Айрым гезиттер “Ташиев Кремлге кетти, сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатат”- деп жазып чыгышты. Москвага барган соң, Бабановго да жолуккан чыгаарсыз?

– Мен ар дайым баарын ачык айтып жүргөн саясатчымын. Москвага барганым ырас, бирок, Кремлдин чакыруусу менен эмес, жеке иштерим, Италияда окуган баламдын жумуштары боюнча баргам. Ошонун арасында Өмүрбек Токтогулович менен да жолугуп, баарлаштык. Өзүнүн ой-максаттары жакшы, кандайдыр бир радикалдуу, жаман ойлорун байкаган жокмун. Кыргызстандын мындан аркы өсүп-өнүгүүсүнө салым кошоюн деген изги аруу максаты көрүнүп турат.

– Жеке мамилеңиздер кантти? Анткени, 2015-жылкы парламенттик шайлоодон кийин сизди сатып кеткендиги туурасында кептер арбын айтылып жатпады беле?

– Өз ара мамилебиз бар. Мен андан жолукканда бир гана нерсени сурадым: “шайлоого үч күн калганда мага чоң провокация жасалып, тизмеден чыгарып салышкан. Ошондо сен эл алдында депутат болуп барып калган соң менин маселемди көтөрүп, мыйзамдуу чечим берүү боюнча убада бергенсиң. Бирок, парламенттин жалпы жыйынында да, комитетте, же фракцияда да унчукпадың. Эмнеге?”- деп. Бабанов: “Мен канчалык көтөрүп чыкпайын, бул маселенин чечилишине көзүм жеткен жок. Себеби, Атамбаев сенин келишиңе караманча каршы болуп турган. Ал жол бермек эмес”- деди.

– Балким, ушунча пикириңиздер келишип турат экен, 2020-жылы да шайлоого кайрадан чогуу аттанып калаарсыздар? Бул багытта сөздөр болдубу?

– Чынында эле ар түрдүү саясий сөздөр болду. Бийлик, шайлоо, мамлекеттин учурдагы коомдук-саясий, экономикалык абалын сүйлөштүк. Кийинки парламенттик, президенттик шайлоолор боюнча пикир алыштык. Бирок, кандайдыр бир чечимге келген жокпуз. Андай оюбуз деле башынан жок болчу. Анын үстүнө, мен өзүм азырынча шайлоого катышаар катышпастыгымды чече элекмин. “Эртең шайлоо”,- деп даярдык да көргөн жокмун.

Маектешкен Нургазы Анаркулов Бишкек ш., Чоң-Арык айылы, 2019-жылдын 25-марты

“Майдан. kg” гезити

 
Categories

А. Келдибеков: Атамбаевдин оозунан 2-3 жолу укканмын “Раим аябай жакшы жигит, кыйын иштейт”,- дегенин…

Жогорку Кеңештин V чакырылышынын төрагасы, мурдагы депутат, саясатчы, коомдук ишмер Ахматбек Келдибеков:  “Атамбаевге Раим Матраимов экөөбүз түнү түшүнө кирип, уйку бербей жатсак керек. Мен Жогорку Кеңеште төрага болуп турганда бул (А. Атамбаев) өкмөт башчы эле. Ошондо Раим Матраимов Ош шаарында Бажы тармагында жетекчи болчу.

Бир эмес, 2-3 жолу Атамбаевдин оозунан укканмын “Раим аябай жакшы жигит, кыйын иштейт” деп, мактаган. Атамбаев эми өзү иштеп жүргөндө аябай жакшы, аябай кыйын жигит деп кызматка көтөрүп, эми өзү кызматтан кеткенден кийин кандай бул жаман адам болуп калат. Бул Атамбаевдин мүнөзү туруксуз анан кийин адамдарды аттап кетиш жамандоо бул үчүн катардагы көрүнүш”,-деди, Назар NazarNews.kg сайтына берген маегинде.