Categories

Былтыктар менен тылтыктар

Бардык цивилдүү өлкөлөрдө тигил же бул мамлекеттик жогорку даражадагы жетекчиге, чиновникке мамлекет башчысы ишенбей калгандыгын билдирсе, алар автоматтык түрдө отставкага кетишет. Алсак, Россияда Д.Медведев президент болуп турганда Москванын мэри Ю.Лужковго ишеним артпай калгандыгын билдиргенде, ал ошонун эртеси отставкага кеткендигин жарыялаган.

Валери Жискар де Эстендин эскерүүлөрүнө ылайык, Франциянын ошол убактагы министрлери президент Шарль де Голлдун каштарын жыйыра жекире карап койгонунан эле тийиштүү жыйынтык чыгарышчу экен. Ал туура, өлкөдө канчалык демократия, адам укуктары болбосун, мамлекеттик чиновниктер үчүн мамлекет башчысынан бийик да, ыйык да бийлик да, авторитет да жок. Ал бардык цивилдүү өлкөлөрдө бекем сакталат. Антпесе кайдан натыйжалуу башкаруу болот?

Тилекке каршы, биздеги көпчүлүк жетекчилер, мамлекеттик чиновниктер этика, вертикалдык императив, элдин кызыкчылыгы дегенди унутушту. Эгерде андай болбосо Мамлекеттик архитектура жана курулуш, коммуналдык чарба агенттигинин жетекчиси Бактыбек Абдиев Коопсуздук кеңешинин 24-январдагы отурумунда президент тарабынан ага айтылгандарды уккандан кийин автоматтык түрдө отставкага кетиши керек эле. Ал ыктыяры менен кеткиси келбесе, өкмөт башчысы ага жардам бериши керек болчу. Бирок президенттин сынынан Абдиев эмес, Өкмөт да жыйынтык чыгарбагандыгы таң калтырат.

Ага чейин президент энергетика жана тоо кен ресурстары боюнча комитеттин жетекчисин сындап, сөгүш да берген болчу, бирок андан деле же Э. Осмонбетов, же Өкмөт жыйынтык чыгарган жок. Булардын баары бизде мамлекеттик кызматкерлердин этикасы, маданияты али калыптана электигинен, аларда уят, коомдук пикирден айбыгуу деген нерселерден кызматтын кумары күчтүүлүк кыларын, өкмөт мүчөлөрү “көзүм көрбөсө, көчүгүмдү бөрү жесин” деген принципке өтүп алышканынан гана кабар берет…

Айтор, Жогорку Сот менен Башкы прокурор былтыйышкандай көрүнүш уланууда… Былтыйышып, тылтыйышып отурушат, билмексенге салышып… Дегеле кетейин ойлору жок…

Мирлан Дүйшенбаев

 
Categories

7 пайыз эч нерсени өзгөртпөйт

Жогорку Кеңештин 21 депутаты шайлоо босогосун 9 пайыздан дан 7 пайызга түшүрүүнү демилгелешти. Алардын катарында бийликке жакын депутаттар да болгондуктан, жогору жактан босогону төмөндөтүү ишаарасы берилгендей.

Айрым депутаттар шайлоо босогосун 7 пайызга кайрадан түшүрүү парламентте конкуренцияны күчөтөт деген жүйөөнү айтып жатат. Бул бир жагынан туура. Ооба, босогону төмөндөтүү шайлоодо көбүрөөк партиянын Жогорку Кеңешке келишине мүмкүнчүлүк берет. Бирок бул Жогорку Кеңешке шайлоонун табиятын жана формасын өзгөртпөйт. Ошондуктан ал азыркыдай парламенттин түзүлүшүнө алып келет.

Анткени, биринчиден мурункудай эле ким депутат болушун эл эмес, партия лидерлери чечет. Экинчиден, партия лидерлери көбүнчө тизмедеги алдыңкы орундарды акчага сатып, Жогорку Кеңеш шайланбай жатып, коррупциялашат. 2010-жылы, 2015-жылы шайлоодо парламент дал ушундай жол менен шайланган…

Кыргыз бийлигинин проблемасы бир эле парламентте, аны кандай шайлоодо эмес. Кыргыз бийлигинин проблемасы комплекстүү. Соттор көз каранды. Парламентти эл эмес, партия лидерлери, олигархтар түзөт. Аткаруу бийлиги эки баштуу. Президент баарын көзөмөлдөйт, эң маанилүү кадрдык маселелерди чечет… Бирок эч нерсеге жооп бербейт. Өкмөттү садага чаап кете берет.

Парламенттик өлкөдө шайлоодо биринчи орунду алган партиянын лидери өкмөттү башкарып, жоопкерчиликти алууга тйииш. Бирок бизде андай жок. Президент кимди тандаса, мына ошол өкмөт башчы болот. Ошондуктан бизде парламентте фракциясы турмак, бир депутаты жок адамдар өкмөт башына келип жатат…

 
Categories

Россия менен Түркиянын карама-каршылыгы

АКШ жана Батыш Европаны кызгантып, ачууланткан Москва менен Анкаранын достугу эл аралык саясатта үч жерде олуттуу карама-каршылыктарга туш болууда. Бул карама-каршылыктар батыштын чырагына май тамызып, Россия менен Түркиянын тирешүүсүнө алып келеби же Путин менен Эрдоган кырдаалды жөнгөрүп кетеби? Муну азырынча айтуу кыйын. Анткени амбициялары артып бараткан эки өлкө алдындагы карма-каршылыктар абдан эле татаал жана катуу чиелешкен.

Биринчиден, эки тарап Сириянын Идлиб провинциясында тирешүү абалына жакындап баратышат. Бул жерде Москва президент Асад башында турган расмий Дамаскты колдоп, Идлибдеги куралдуу топторду талкалоонун үстүндө иштеп жатат. Москва жана Дамаск аларды террорчулар деп атайт. Бул эки өлкө расмий Дамаск Сириянын бардык жерин көзөмөлдөөгө тийиш деп эсептейт. Булардын да өзүнүн чындыгы жана аргументи бекем.

Анкара болсо Идлибдеги куралдуу топторду диктатор Асадка каршы чыккан оппозиция жана өзүн-өзү коргогон жергиликтүү эл деп сыпаттайт. Аларга жардам берет. Согуштун айынан Идлибдеги жарандар Түркияга качып, 3.5 млн. качкын, мигрантты багып жаткан өлкөгө дагы да оорчулук келтирилүүдө, согуш токтотулууга тийиш, деп эсептейт.Бул аргумент да күчтүү.

Мына ушул карама-каршылык күчөп отуруп, 3-февралда Түркиянын беш аскеринин өлүмүнө, бир канчасынын жарадар болушуна алып келди. Түркия жооп иретинде Сирия аскерлерин аткылады…

Россия менен Түркия келишпеген экинчи участок – Ливия. Бул жерде Түркия БУУ тааныган Фаиз Сараж башында турган Ливия өкмөтүн колдосо, Россия ага каршы күрөшкөн генерал Хафтарды колдоп жатат.

Анкара менен Москва келишпеген же бири-бирин нааразыланткан үчүнчү жер – Украина. Түркия Украинага аз болсо аскердик жардам берип жатат. Аймактык бүтүндүгүн таанып, Россиянын Крымга ээлик кылышын тааныбай жатат.

Анкара менен Москва ортосундагы бул карама-каршылыктар акыркы кезде бир топ курчуп баратат. “Түрк агымы” газ кууру, Түркияда АЭС куруу боюнча ири долбоорлорду аткарып жаткан, туризм жана башка тармактарда тыгыз кызматташкан эки ири мамлекеттин ортосу мына ушунтип татаалдашууда…

 
Categories

Сырттан көмүр сатып алуу өлкөбүзгө чыккынчылык кылуу менен барабар

Азыркы тапта көмүр өндүрүүчүлөр мега көмүр өндүрүү секиригинин алдында турат. Ошентсе да, Кара-Кечеде миллиардаган тоннадан ашык көмүрдүн запасы турганда, эмне үчүн Казакстандан көмүр сатып алып жатканыбыз түшүнүксүз. Же мамлекетте ашып-ташыган акча каражаты болбосо, ансыз деле сырткы жана ички карызды кантип төлөйбүз? – деген суроо көпчүлүктүн жүрөгүн оорутуп келет. Эң кейиштүүсү Казакстандын көмүрүн сатып алганга бийликтин гана кызыкчылыгы болуп, өлкөгө экономикалык диверсия кылып келе жатышат. Анткени, узак жылдар бою жең ичинен акча каражатын таап, «откат» акчасын алып келишкен, эми муну токтотуучу убакыт келди. Эгерде бийлик элди ойлоп, коррупциялык схемаларды жоюп, көмүрдөгү көмүскө коррупцияга илешпей, эл алдында, Кудай алдында убадаларын аткарса деген тилек.

Анткени, көмүр өндүрүү багытында республикада аздыр-көптүр кубанарлык жылыштар болуп жатат. Ошентсе дагы, “сөздү убагында айтпаса, сөз атасы өлөт” дегендей, көмүр өндүрүшүнө коррупциянын сазына белчесинен баткан өкмөт бут тосуп, тоскоолдук кылганын койгон жок. Миллион тоннадан ашык көмүрдү жыл бою Бишкек ЖЭБи жагып чыгат. Жыл сайын “Электр станциялар” ишканасы ири көлөмдөгү тонналаган көмүрлөрдү тендер өткөрүү жолу менен сатып алышат. Бирок, өкмөт акча каражатын сарамжалдуу жана натыйжалуу пайдаланбай көпчүлүк учурда Казакстандын көмүрүнө басым жасап келишет. Анткени, Казакстандан көмүрдү “Электр станциялары” ишканасы өзүнүн акчасына сатып албайт. Себеби, бул тармакта уурулук күч алган, электрэнергиясын чыгарган ГЭС, ЖЭБден түшкөн олчойгон каражаттар уурдалып, сол чөнтөктөргө солонот. Көпчүлүккө маалым болгондой, бир жарым миллиард доллар эбак уурдалып, жок кылынган. Мындай кайдыгерликке өкмөт эмнеге жол берген же жеке бир ууч адамдардын кызыкчылыгы өлкөдөн, элден өйдө турабы? “Электр Станциялар” ишканасы Казакстандан көмүр отунун ГЭСти, ЖЭБди коммерциялык банкка күрөөгө коюп, сатып алып келишет.

Эң кызыгы тендерде Казакстандан “Олигарх Граф” каймана аты менен «Прогресс Компани» ишканасы утуп келет. Банктан карызга алган акча үстөк пайызы менен биздин ата-мекендик өндүрүштөн казылып алынган көмүр отунунан эки эсе кымбатка турат. Мындай көз боёмочулук көп жылдар бери уланып, уурулардын бети ачылбай келүүдө.  Ал эми Кабак көмүр кенинде 20га жакын жергиликтүү көмүр өндүрүүчүлөр бар. Ошондуктан толугу менен өзүбүздүн көмүргө өтүү зарыл, ал тургай учурдун талабы. Тилекке каршы, горизонттогу Олигархтын «откатынан» улам ата мекендик өндүрүш жабыркап жаткандыгын моюнга ала албай келе жатабыз. Өзүбүздүн өндүрүүчүлөрдүн ичинде бир нече лот менен тендер өткөрүп, атаандаштыктын негизинде иш алып барса, кыргыз эли дагы, Кудай дагы ыраазы болмок. Эгер өндүрүүчүлөргө көңүл бурса, президенттин талабы менен ири экономикалык секирик жаралмак. Ошондо жыл бою көмүр өндүрүүчүлөр көмүр отунун өндүрүп, жаз, жай мезгилдери ЖЭБге көмүр ташылып, күз, кышта айдоочулар карьерде он күндөп кезекке туруп, суукта үшүп, ачкачылыктын азабын тартпай, калкты арзан көмүр менен камсыз кылмак. Миңдеген жумуш орундары түзүлмөк жана ар тармактуу өндүрүштун бутактары пайда болмок. Ошондо заманбап эсептөө, видео көзөмөл орнотулуп,  көмүр өндүрүшүнө криминалдык уурулардын аягы тыйылмак. Өкмөт жаратмандык кадамга басым жасап, өнүгүүгө умтулса, өлкөнүн экономикасы жакшырат.

Президент Сооронбай Жээнбеков үстүбүздөгү жылды кайрадан “Аймактарды өнүктүрүү, санариптештирүү жылы” деп жарыялап, өлкөнүн өнүгүүсүнө багыт берди. Өлкө башчысынын бул кадамын аксап турган өлкөнүн экономикасына, өнөр жайды өнүктүрүүгө жана технологияларды пайдаланууга даанышмандык менен жол көрсөткөндүгү катары баалайбыз. Кыргыз өкмөтү Президенттин Жарлыгын колдоого алып, жергиликтүү бийликтин инновациялык долбоорлорду ишке ашыруусуна мүмкүнчүлүк түзүп бериши абзел. Ошону менен катар аларды изденүүнүн жолуна түшүрүп, өндүрүш тармактарына бел болуп, ар тараптан кубатташы керек. Бул мезгилдин талабы. Президенттин чакырыгын биз – прогрессивдүү жарандар колдойбуз. Албетте, кабыл алынып жаткан стратегиялык иш-мерчемдер сөз бойдон калбашы шарт.

«Эр – Айдоочу» коомдук бирикмеси тарабынан көп жылдар бою көмүр кенинде мониторинг жүргүзүлүп келди.  Көмүр кениндеги иш аракетин жүргүзгөн компаниялар өнүгүү жолуна түшүп, өкмөт, көмүр өндүрүүчүлөргө, көмүр ташыган айдочуларга стимул берсе, масштабдуу уурулуктан арылып, жаратмандыкка багыт алышса деген тилек.

Качкынбек Булатов, укук коргоочу

 
Categories

Мурундагы эки таноо…

Быйыл парламенттик шайлоо болот. Албетте, бийлик өз депутаттарын алып келип, парламентти көзөмөлүндө калтыргысы келет. Анткени парламент көзөмөлдө болсо, өкмөт көзөмөлдө болорун алар жакшы билишет.

Бийлик бул максатын турмушка ашыруу үчүн негизги же президенттик партияны (азыр “Биримдик” партиясы аталууда) , ага жандоочу “Кыргызстан” жана “Мекеним Кыргызстан” партияларын таптап жаткан.

“Биримдик” партиясынын шайлоо тизмесин Асылбек Жээнбеков түзүп жатса, “Кыргызстан” партиясын Канат Исаев, Шаки, төрага Дастан Жумабеков тизгиндейт. Бул партия тизмесинде өкмөт башчы Абылгазиевдин болуш мүмкүндүгү жөнүндө да сөздөр бар. Бул эки партиянын босогосуна бай, олигарх, коммерсант, чиновниктер “чемодандары” менен котолошуп алганы да жөн сөз эмес.

Ал эми экинчи жандоочу партия “Мекеним Кыргызстан” аталган. Бул партия Раим-миллион менен байланыштырылат. Бирок бул партиянын шайлоого катышуусу күмөндүү боло баштады. Анткени, Раим-миллион бажы тармагындагы, жалпы эле өлкөдөгү коррупциянын символуна айланттырылып, коомчулуктун активдүү бөлүгү тарабынан кескин четке кагылууда. Бул маанайды бийликтегилер жана Асылбек Жээнбеков сезип, Раим-миллионду “Мекеним Кыргызстаны” менен четтеп турууга ишаара бергени тууралуу маалымат бар.

Ошентип, бийлик эки эле партия менен шайлоого аттанып, көпчүлүк добушту алып келебиз, парламентти көзөмөлдөйбүз деп калгандай.

Мурунда эки эле таноо бар. Ал таноолорго эки “чимкирик” жетет деген кеп го…

Айданбек Акматов, саясат талдоочу

 
Categories

АКШ менен Кытай жетекчилиги “тарыхый” макулдашууга кол коюшту

Эки жылдан бери АКШ менен Кытай өлкөсүнүн ортосунда соода согушу уланып келе жатканы белгилүү. Анын натыйжасында Кытайдын товарларын АКШда, АКШнын товарларын Кытайда сатуу кыйындап, эки өлкөнүн  ири фирмалары кыйынчылыкка учурап жаткандыгы маалым. Экономикага аябагандай эле сокку болуп жатканы айтпаса да түшүнүктүү.  2020-жылдын башталышы бул эки өлкөнүн мамилесинин жакшырышы менен коштолду. Мамлекет жетекчилеринин бир нече ирет жолугушууларынан кийин бул аракет жемишин бере баштагандыгы байкалууда. Дональд Трамп январь айы тарыхый учур деп, айтып жиберди. Ал мындай пикирин Кытайдын вице-премьери Лю Хэ менен соода аралык мамилелер документине кол койуу учурунда айтты. Мындай аракет эки өлкөнүн ортосунда сакталып келе жаткан экономикалык терс мамилелерди жоюуга алгачкы кадам катары сыпатталууда.

Маукулдашууга ылайык, эми кийинки эки жылдын ичинде Кытай тарап АКШнын айыл чарба продукцияларын жана башка товарларын сатып алууга тийиш. Анын баасы 200 млр. доллар болушу зарыл. Бул макулдашунун негизинде АКШ Кытайдан келип жаткан ноутбук, телефон, оюнчуктар жана башка электрондук товарларга болгон салык алымдарын азайтмак болду. Мындай макулдашууну эки тарап тең “тарыхый” деп аташты.

Кытайдын товарларына болгон кошумча салык алымдарынын өлчөмүн азайтууну АКШ акырындап уланта бермекчи. Кытай товарларына буга чейин салынган 25 пайыздык,  250 млрд. долларлык кошумча салык алымы кийинки сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгына жараша кабыл алынат. Бул рычагды АКШ азырынча кармап турарын билдирди.

Кытай тарап да АКШ товарларына карата кошумча салык алымдарды киргизбөөнү максат кылып жатканын билдирди. Ал эми  Кытайдын экономикалык көрсөткүчтөрүнө токтолсок. Дүйнөлүк Ички Дүң Продукциянын үчтөн бири Кытайда өндүрүлөт. АКШдагы билим алып жатышкан студенттердин үчтөн бири кытайлыктар.

 
Categories

Узурпациянын учу же Текебаевге жооп…

“Ата Мекен” партиясынын лидери Өмүрбек Текебаев “президент Жээнбеков өкмөт жасаган ишти мен жасадым деп, өкмөттүн ыйгарым-укугун өзүнө ыйгарып алды. Бул узурпация” деп атады. Муну менен иш жүзүндө Сооронбай Жээнбековду узурпатор деп атады. Мындай узурпаторлук менен мурунку президент Алмазбек Атамбаев да алектенип келген деп кошумчалаган Текебаев.

“Бир бол” фракциясынын лидери Алтынбек Сулайманов мындай “узурпаторлуктун” жолго коюлушуна Өмүрбек Текебаев өзү себепкер болгонун эскертип, 2010-жылдан кийинки кадрдык чечимдерди, мына ошонун негизинде Атамбаевдин күчөшүнө Текебаевдин салымдарын санап өттү…

Бирок, “узурапция”маселеси муну менен эле чектелбейт. Ал андан алда канча терең жана татаал.

Биринчиден, мындай “узурпаторлукка” жол берген жылчык жана мүмкүнчүлүктөр 2010-жылы кабыл алынган Конституцияда жазылып калган. Ал жылчык жана мүмкүнчүлүктөр андан кийин (кошоматчылар салымы чоң) атайын мыйзамдар менен бекемделип, кеңейтилип, Атамбаев супер-президенттик бийликти орнотуп алды. Ал “көчтү” азыркы президент Сооронбай Жээнбеков улантып жатат.

Мындай “узурпаторлукка” жол берген Конституцияны Текебаев жеке өзү ойлоп таап, анан жаза салып, Кыргызстанга таңуулаган эмес. Андай Конституция Венеция комиссиясы тарабынан бир эле Кыргызстанга эмес, Украина жана Молдовага да берилген.

Бул өлкөлөрдөгү саясий жараяндарга, бийлик үчүн күрөштөргө көз салып көрсөңүз картина кудум биздегидей болуп чыгат. Бул өлкөлөр да биздей болуп “парламенттик демократия курабыз” деп чыгышкан. Бирок президенттер Конституция жолу менен өздөрүнүн партияларын парламентке алып келип, ал аркылуу парламент жана өкмөттү толугу менен бөктөрүп алышты.

Украинада Владимир Зеленский “Слуги народа” партиясы менен парламентти да, өкмөттү да, башкасын да толугу менен колуна алды.

Молдовада президент Игорь Додон бир топ күрөштөн кийин соңунда парламентти көзөмөлүнө алды. Ошого жараша өкмөт да анын кол алдында калды.

Демек, президентке өзүнүн партиясын парламентке алып келүү укугу-бул президентке парламент жана өкмөттү колго алуусуна жол, жылчык жана мүмкүнчүлүк.

Конституцияда президентке мына ушундай мүмкүнчүлүктөрдү калтырып коюп, аны узурпация деп атоо өтө талаштуу маселе…

Ошондуктан, Кыргызстанда “узурпация” маселеси конституциялык маселе! Өлкө Венеция комиссиясы сунуштаган же ары эмес, же бери эмес арасат башкаруу системасынан кетип, таза парламенттик (Европа, Япония тибиндеги) же таза президенттик (АКШ, Түштүк Корея) башкаруу системасына өтүш керек.

Бийлик, өзгөчө аткаруу бийлиги бир колго чогулутулуп, ал күчтүү парламент жана көз карандысыз сот, күчтүү жарандык коом аркылуу көзөмөлдөнбөсө “узурапциянын” акаевдик да, бакиевдик да, атамбаевдик да, жээнбековдук да түрүн көрө беребиз.

Мындай натыйжасыз, жоопкерсиз бийлик элдин жана мамлекеттин трагедиясы боло берет.

 
Categories

Бардыгына бийликте отурган “крышалар” жооп берүүдөбү?..

Кайсы шайлоо өнөктүгүндө болбосун, президенттик кызматка, депутаттыкка аттанган талапкерлердин бири калбай коррупция жөнүндө кеп козгоп, жемкорлукка каршы күрөшүү каршы убадасын ооз толтура бере салат, анан калса мыйзам үстөмдүгү үчүн мыйзамга кул болууга даяр экендигин байма-бай айтат. Ошентсе да, бийликке келери менен  ар кайсы жеке, үй бүлөлүк жашоо шартын түздөө менен алектенип, эл алдында берген убадасынан тайып, калыстыкты карманып, адилеттикти туу тутуудан алыстап, мурунку ууру системанын таз кейпин кийебиз.

Жер жүзүндө эрки күчтүү, дүнүйө-мүлккө башын сайбаган, өз өлкөсүнүн кызыкчылыгын башкы орунга койгон даанышман башчылар да болушкандыгына тарых күбө. Алдыга көрө билген, караңгыда көз тапкан, капилеттен сөз тапкан, көпчүлүктү ийге салып, жол көрсөтө билген жаратман даанышмандар  бийликтин кайсы бутагындагы аткаминерлерге болбосун үлгү болуп берет. Коррупцияны жоюу максатын көздөгөн өлкө башчылары ошол даанышмандардын башкаруу ыкмасын колдонуп, мамлекетти өз жолуна салып, өнүктүрүп, гүлдөтүүгө умтулат.

Мындай аракет өнүккөн өлкөлөрдө дайыма байкалат. Демократиялык башкаруу системасында теңчилик, калыстык, сөз эркиндиги башкы ролду ээлейт. Себеби, ар бир маалымат тез аранын ичинде текшерилет, маселелер кылдат чечилет. Пайда болгон маселени өз маалында чечүү өнүгүү фактору болуп эсептелет жана эбегейсиз кадам катары бааланат.  Мамлекетте мыйзам үстөмдүгүн бийлик үлпүлдөтүп сактап турбаса, теңчилик таразасы сакталбайт. “Туура бийде тууган жок, туугандуу бийде ыйман жок” дегендей, өлкөдө теңчилик орнотууну эңсеген бийлик жакын тууганына жан тартып, же адамдарды акчасына карап жогорку кызматтарга көтөргөндөн баштап мыйзам үстөмдүгү тебелене баштайт. Башкаруу системасы толугу менен бузулуп, акыры авторитаризмге айланат. Айласы кеткен бийлик, бийлигин колдон чыгарбас үчүн узурпацияга барат. Мындай терс көрүнүш өлкөбүз эгемендүүлүк алгандан бери дамамат кайталанып келе жаткандыгы кейиштүү. Тилекке каршы, бир чалынган тырмоого кайрадан чалынып, эл көтөрүлүп, төңкөрүш трагедияны жаратып, кан төгүлүп, адам өмүрлөрүнүн кыйылышы менен аякташы бийлик көздөгөн төбөлдөргө сабак болгон жок. Ар кимиси жарандын укуктары жана эркиндиктерин четке кагып, өлгөнү өлгөн бойдон калып, саясий оппоненттерин түрмөгө каматып, бийликти колдон чыгарбоо аракетин кылып келет. Бирок, мындай кадам менен маселе убактылуу гана чечиле турганы баарына маалым. Мунун кесепетин билип-туюп туруп, кайталоо саясий тайкылыктын жеткен чеги. Кыргызстандыктар бийликке улам жаңы келген ажого үмүт артып, эми оңолобуз, теңчилик, акыйкат заман келет деп турганда, “баягы, байкожонун таягы”  демекчи, көнгөн адатка түшүп, ууру, коррупцияга аралашкан жакындар корголуп, калкаланып, мамлекет машинасы жалпы эл эмес, бир ууч гана топтун кызыкчылыгы үчүн иштеп, башкаруу системасы түп-тамырынан чирип, коомго тескери таасир тийгизип бүттү.

Азыркы тапта мамлекеттин криминалдашып кеткени дагы эч кимге таң калыштуу эмес, анткени, бардык кыймыл- аракетти акча чечип калганы бештен белгилүү. Акыры көзөмөлсүз акча кыргыз элине катуу сокку берет деген кооптонуу жарандардын аң-сезиминде.  Керек болсо, коррупционерлердин бир далайы спорт сарайларды салдырып, машыккан жаштарды өз кызыкчылыгына кармап, алардын айрымдары криминалга аралашып кеткен учурлар аз эмес. Себеби, кримтөбөлдүн, ууру- коррупционердин жашоосун көрүп ким кызыкпайт?  Бийликке келгендердин кимиси болбосун, айланасындагыларды көрүп, байлыкка умтулуп, мен кармалбайм, мени ким көрмөк эле деп беш манжасын сала баштайт эмеспи. Напси бузулса, бара-бара суук колун тартып ала албай, токтоно албай калат турбайбы. Бир гана апчебиз кочуштап ала албай калды, калган ажолорубуз билегине чейин матырып, хан сарайларын салып, ири долбоорлорду ишке ашырып келишүүдө. Бирок, канчалык уурдашканы менен ошол ач көздүктөн, уурулуктан, кутумдуктан, элдин эсебинен сарптаган акчадан бакты таба албай жүрүшөт. Анткени, топурагы баа жеткис алтынга барабар киндик каны тамган Мекенинен алыс, элинен алыс, өз журтуна келе албай куса болууда. Алыста жүргөндө гана адам өз жеринин, өз элинин баалуулугун сезет. Ошол уурулар, өз элин, өз жерин тоноп, байыгандар, элдин ырыскысына кол салып, жакырчылыкка, оору-сыркоолорго себепкер болгондор акыры жоопкерчилик тартышы керек. Элин карызга батырып, жан багыш үчүн эли тентип жүргөнүнө, улутуна кадыр-барк алып келеби, абийир береби?

Акыркы убактагы окуялар коомчулукту дурбөтүп, нааразы кылууда. Бийликке ишенген уурулар стратегиялык ишканалардан ири каражаттарды уурдашып, кылмыштары ачыкка чыгып соттолуп жатса, дагы бир уурулукка шектүүнү бийликтин коргоого алганы акылга сыйбаган иш болуп калды. Чындыгында, кримтөбөлдөр мамлекеттик башкаруу системасына, парламентке, күч органдарына аралашышы ичтен иритип, кооптуу жагдайга туш келдик. Ошондуктан, ажобуздун мыйзам үстөмдүгүн орнотом деген аракети натыйжа бербей келет. Элге көрүнүктү кадам таштап, саясий туткундарды тез аранын ичинде акташы керек эле, анын бул кадамын коомчулук күтүп жаткан, тилекке каршы, андай болгон жок. Ажонун мындай чечкиндүү кадам кыла албаганын коомчулук терс кабыл алып, нааразычылык жаралууда. Ошол эле убакта басма сөз эркиндигине басым көрсөтүлүүдө. Уурулар  саткын журналисттерди, саткын саясатчыларды, күч органын, сот, прокуратураны тымызын пайдаланып жатканы өлкөнүн келечегине коркунуч алып келери бышык. Уурулуктун Ак үй, көк үйдөн орун алышы кооптуу болуп калды. Ажобуз “мага факты жана далил бергиле” дейт, анткени менен, ажонун кол астында атайын күч органдары эмне кылып жүргөнүн эч ким билбейт. Коррупцияга каршы миңдеген арыздар жазылып жатат, аларды эч ким тыкыр текшерүүгө алган жок.  Бардыгына бийликте отурган “крышалар” жооп берип, системаны бузуп жатышканы айдан ачык. Ажобуздун алдында чечилбеген чоң сыноо турат, ал  күчтүү саясий эркке ээ болуп, даанышман ажолордун жолун жолдоп, өлкөнү сактап калышы керек.

 Качкынбек Булатов, укук коргоочу

 
Categories

Спикер менен премьер-министрге “тиш” салган Исхак Масалиев

Жогорку Кеңеште премьер-министр менен спикерге кээде  ”тиш салган” депутаттар бир, экөө эле. Алардын бири депутат Исхак Масалиев. Кайсыл бийлик, кимдин бийлиги келбесин  жүгүнө бербеген мүнөзү менен айырмаланып келет.  Мамлекеттик кызматта кайсы кызматкер чабал болсо анын ээлеген ордуна карабастан ачыгын айтчу жайы бар. Атанын баласы демекчи, маркум Абсамат Масалиев сыяктуу чынчыл, өз ишин мыкты билген жагынан өзгөчөлөнүп турат. Кандай айткан күндө да хандын тукуму эмеспи.

Исхак Абсаматовичтин өткөн жумада спикер Дастан Жумабековдун үстөлүн дагы бир ирет силкилдетип, анын отставкасын талап кылганы маалым болгон. Мындай аракетин акыркы учурларда спикер Дастан Жумабековго карата коомчулукта сын кескин көбөйүп кеткендиги,  аны жаш, аталган кызматка даяр эмес учурда келгендиги менен түшүндүргөн. Эл өкүлүнүн сунушун  “Өнүгүү –прогресс” фракциясынын депутаттары колдобой койгондугу маалым болду. Бирок, Исхак Масалиев да муну менен тынып калбаса керек…

 
Categories

Кой- Таш окуясынан кийинки “сериалдар,”… Равшан Жээнбеков дагы кимдер?…

7-8- август күндөрү болгон Кой- Таш окуясын иликтеген мамлекеттик комиссия кечээ Жогорку Кеңештин жалпы жыйынында жыйынтыгын чыгарганы маалым. Анда Атамбаевдин тарапташтары болушкан бир топ депутаттарга карата саясий жана юридикалык баа берүү укук мекемелерине сунушталган. Андан кийин мурдагы депутат Равшан Жээнбеков камакка алынганы маалымдалган болчу. ИИМдин маалыматына караганда, Жээнбековго Жазык кодексинин 244-беренеси («Барымтага алуу») жана 264-беренеси («Массалык башаламандык уюштуруу») боюнча айып коюлган.

Ал эми бүгүн депутат Асел Кодуранованы кайрадан суракка чакырылганы маалымдалууда. Жогорку Кеңеш депутаттарынын ичинде же болбосо мурдагы бийлик билермандарынын арасынан дагы эмне болуп кетээр экен, мамлекеттик комиссия тарабынан аты аталгандары, аталбагандарынын да бүлкүлдөп отургандары арбын. Кой союп кошомат кылган, өгүз союп төңкөрүш болуп кетеби деп, үмүттөнгөн Сегизбаев, Коеналиев сыяктуулар дагы бир “колотто” бекинип жатса керек. Мамлекет дегениңдин колу узун эмеспи, кайда качпа кокту-колоттон бир күнү таап сүйрөп түшөт.

Айтор,  Атамбаевди адашып ээрчип алгандыгын кечирээк сезип жатышса да керек. Алардын ичинде Атамбаевге карата кол менен болбосо да моралдык колдоо кылып коелу дешип, бийик трибунадан бир нече ирет байма – бай  үн каткандары да жок эмес. Ал эми айрымдарга дагы убакыт көргөзөт. Атамбаев канчалык ак же кара иш жасагандыгы тез эле байкалат дечи.